Onderzoek aan de AHK
Onderzoek in de kunsten biedt nieuwe inzichten en kent eigen methoden van onderzoek. Daarmee zijn de academies van de AHK de laboratoria voor het werkveld van morgen. Het onderzoek aan de AHK is doorgaans praktijkgericht, van hoge kwaliteit en kleinschalig van karakter. Dit is de kracht van ons onderzoek en dat willen we behouden en versterken.
Doorwerken - Symposium en publicatie ter afscheid van Bert Verveld
In 2023 hebben de lectoren een afscheidssymposium georganiseerd voor de vertrekkende voorzitter van het college van bestuur, Bert Verveld. Het symposium stond in het teken van Doorwerken, waarbij de focus lag op de impact van praktijkgericht onderzoek op maatschappelijke vraagstukken. Dit was tevens de titel van het boek dat aan de aanwezigen werd uitgereikt.
Lectoraten van de AHK
Bij de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten staan we voor innovatief kunstonderzoek, zowel artistiek als maatschappelijk. Daarom werken we met een gezamenlijk onderzoeksprofiel: Engagement through critical creative practice. Innovatie en experiment dagen studenten uit om over grenzen heen te kijken en nieuwe wegen in te slaan. De AHK kent vijf lectoraten die verbonden zijn aan een academie en twee academie-overstijgende lectoraten. Het AHK Research Centre is een schakel tussen onze onderzoeksgroepen en stelt onderzoekers in staat hun expertise te delen en hun onderzoek de wereld in te brengen.
Lectoraten
| Lectoraat | Lector(en) | Academie |
|---|---|---|
| Cultureel erfgoed | Hester Dibbits | Reinwardt Academie |
| ATD | Laura Cull Ó Maoilearca | Academie voor Theater en Dans |
| Film | Mieke Bernink | Nederlandse Filmacademie |
| Kunsteducatie | Melissa Bremmer en Emiel Heijnen | academieoverstijgend |
| Muziek | Michiel Schuijer | Conservatorium van Amsterdam |
| Architectuur & Circulair Denken | Peter van Assche | Academie van Bouwkunst |
| Sociale Rechtvaardigheid en Diversiteit in de Kunsten | Aminata Cairo en Rosa Te Velde | academieoverstijgend |
Meer informatie over onze lectoraten is te vinden in het jaarlijkse Bestuursverslag Praktijkgericht onderzoek, opgenomen als bijlage bij dit jaarverslag. Dit verslag volgt een door de Vereniging Hogescholen opgesteld format. Het geeft weer hoe het onderzoek aan de AHK bijdraagt aan de kwantitatieve en kwalitatieve verduurzaming van praktijkgericht en artistiek onderzoek. Ook beschrijft het hoe de integratie van praktijkgericht onderzoek vorm krijgt aan de AHK en bijdraagt aan de ontwikkeling als kennisinstelling.
Gezamenlijk onderzoeksprofiel en thema's
Onderzoekers van de AHK verhouden zich kritisch tot maatschappelijke vraagstukken. We werken binnen de AHK met een gezamenlijk onderzoeksprofiel: ‘Engagement through critical creative practice’. De zeven lectoraten van de AHK koppelen hun eigen onderzoeksprogramma dan ook aan dit overkoepelende profiel.
In 2022 zijn de lectoraten begonnen met het formuleren van een aantal subthema's, met als doel de samenwerking tussen lectoraten te bevorderen. In 2023 hebben de lectoraten via het Thematisch Samenwerkingsprogramma (TCP) samengewerkt aan projecten rond drie gedeelde thema's:
- Regeneration & Climate
- Social engagement
- Ways of knowing.
Een voorbeeld van een project binnen het Thematisch Samenwerkingsprogramma (TCP) van de AHK is het symposium Arts Beyond Ableism bij het Conservatorium, gericht op inclusiever kunstonderwijs. AHK-docenten, docent-onderzoekers en gasten lieten met inspirerende voorbeelden zien van hoe we discriminatie en vooroordelen tegen mensen met een fysieke of mentale handicap in kunst, onderwijs en samenleving kunnen afleren. Arts Beyond Ableism is een samenwerking tussen het lectoraat van de Academie voor Theater en Dans en het lectoraat Kunsteducatie van de AHK.
Pilot Professional Doctorate
In 2023 startte de eerste deelnemer aan deze pilot, docent S†ëfan Schäfer (Breitner Academie), zijn Professional Doctorate (PD) aan de AHK. Het onderwerp en tevens de titel van zijn onderzoek luidt ‘Breaking Apart Together: Performing speculative design with dying mountains and glaciers’. Het kunstonderzoek richt zich op het groeiende 'sterftecijfer' van gletsjers en bergen in de Alpen en IJsland, als gevolg van de klimaatcrisis. Hij onderzoekt hoe design, performance en rituelen kunnen helpen bij het schetsen van toekomstscenario’s en bij het omgaan met de teloorgang van bergen en gletsjers. Een voorbeeld hiervan is het Ok<|>jökull Memorial Shirt, dat als gespreksstarter fungeert om het verdwijnen van de IJslandse gletsjer Ok/jökull en de klimaatcrisis bespreekbaar te maken. In 2023 vond ook de selectieprocedure voor de tweede AHK PD-kandidaat plaats, die zal in 2024 starten.
AHK Research Centre
In 2020 werd het AHK Research Centre opgericht als programma om uitvoering te geven aan de strategische organisatiedoelstelling om de ontwikkeling van de AHK als kennisinstelling voor onderwijs en onderzoek te versterken, en om het onderzoek te ondersteunen en te ontwikkelen. In april 2023 kreeg het AHK Research Centre een positie als zelfstandige afdeling binnen het Servicebureau. Net als in 2022 werkten er in 2023 nog steeds acht medewerkers bij het Research Centre (met in totaal 4 fte). In 2023 werd de focus op de vindbaarheid en zichtbaarheid van het onderzoek verder versterkt.
Lectoraat Kunsteducatie
De onderzoeksgroep van het lectoraat Kunsteducatie, geleid door Melissa Bremmer en Emiel Heijnen, doet praktijkgericht onderzoek vanuit vraagstellingen van binnen en buiten de AHK. Zo werden in 2023 drie onderzoeken afgerond. Saskia Sap (Opleiding Docent Dans) onderzocht hoe dans kan bijdragen aan de taalontwikkeling van jonge kinderen die Nederlands niet als hun eerste taal hebben. In Wij in Wording ontwikkelde Dennis Meyer (Opleiding Theaterdocent) een analysemodel voor interculturele theaterprojecten. Manon Habekotté en Claire Goedman (Breitner Academie) voerden een ontwerponderzoek uit naar hoe een internationale online module kunstbeschouwing kan bijdragen aan interculturele uitwisselingsprocessen.
De onderzoeken uit het lectoraat Kunsteducatie vormen veelal de basis voor presentaties, workshops en trainingen, bedoeld voor kunstprofessionals werkzaam in het po, vo of hbo-onderwijs. In 2023 heeft het lectoraat die trainingen ook uitgebreid naar het mbo en werkt het lectoraat samen met het Centre of Arts and Sciences Education (CASE). Samen met hen organiseerde het lectoraat STEAM-trainingen (voor primair en voortgezet onderwijs), de training Dealing with the real stuff (voor het voortgezet onderwijs), de Lessonstudy Creatief Burgerschap (voor het MBO) en de werkconferentie Artist/Teacher. Ook verscheen de publicatie Wicked Theaterlessen, authentieke kunsteducatie voor docerende theatermakers. Het onderzoek Wicked theaterlessen is uitgevoerd tijdens een professionaliseringstraject waarin theaterdocenten vernieuwende lessenseries ontwierpen en uitvoerden.
Lectoraat Sociale Rechtvaardigheid en Diversiteit in de Kunsten
In 2023 heeft het lectoraat Sociale Rechtvaardigheid en Diversiteit in de Kunsten vijf pilaren ontwikkeld als raamwerk voor alle onderzoeksprojecten. In samenwerking met de Fair Practice-module van de ATD ontwikkelde het lectoraat vier kennisclips, waaronder een clip over de vijf pilaren.
Het lectoraat werkte aan verdere implementatie van de Inclusivity Pathway Training (IPT) binnen de AHK. Een groot deel van het researchteam is getraind om zelfstandig de IPT-trainingen te geven. Er zijn verschillende trainingen aangeboden aan studenten, docenten en stafleden van de AHK en in mei organiseerde het lectoraat een IPT-symposium voor zes Nederlandse hogescholen.
Daarnaast ging het project Tuning In van start, waarbij een strijdkoor wordt onderzocht als plek en methode voor gemeenschapsopbouw en heling. Dit interculturele amateurkoor voor protestliederen werd opgezet in samenwerking met Stichting Met Stem, Aslan Muziekcentrum en Arts of Resistance. Hiervoor ontving het lectoraat een bijdrage van het Centre of Expertise for Creative Innovation (CoECI) via de Partnercall voor experimenten. Tot slot is de SJDA Summerschool georganiseerd.
Lectoraat Architectuur & Circulair Denken
Het lectoraat Architecture and Circular Thinking (ACT) aan de Academie van Bouwkunst (AvB) was mede-organisator van het Losmaakbaarheidsfestival, een initiatief in het kader van SPRONG. Tijdens dit festival op het Marineterrein toonden meer dan 30 SPRONG-partners hun technische, sociale en economische innovaties in de vorm van opstellingen. Langs deze opstellingen werden verschillende rondleidingen gegeven. Lector Peter van Assche gaf een groot aantal keynotes en andere lezingen, waaronder op het Design Festival Gdynia (Polen), het symposium ‘Circulate’ op het Karlsruhe Institute for Technology, aan de TU Delft, de HKU, ArtEZ en de UvA. Ook nam hij als een van 25 topwetenschappers deel aan de Tafel van de Wetenschap.
ATD Lectoraat
Het ATD Lectoraat aan de Academie van Theater en Dans (ATD) organiseerde in januari de ATD Research Month. Het doel van deze maand is om binnen de hele academie een groter gevoel van onderzoeksomgeving, -cultuur en -gemeenschap te creëren. Het programma bestond uit twaalf evenementen, waaronder lezingen, workshops en tentoonstellingen. Een van de onderdelen was de lancering van een uitgebreid publicatieproject van lector Laura Cull Ó Maoilearca, genaamd An [Interrupted] Bestiary @VoxPop gallery. In maart presenteerden de lector en vijf ATD-docent-onderzoekers hun onderzoeks- en onderwijspraktijken op de conferentie Transformation: How do we change theatre schools? in Warschau. Dit was de slotconferentie van het van Erasmus+ project Change Now! over democratische waarden en inclusie in het veld van performance. De onderzoeksgroep Creative Producing heeft geïnvesteerd in inzicht verkrijgen in de werkwijze van creatief produceren. Een van de twee leidende trajecten bestond uit het ontwikkelen van nieuwe competenties voor 'creatief produceren' voor de onderwijscontext (samen met de master Creative Producing).
Lectoraat Cultureel erfgoed
Het lectoraat Cultureel erfgoed van de Reinwardt Academie rondde het HORIZON+ project CENTRINNO af. Dit project ging over de vraag hoe voormalige industriegebieden een katalysator kunnen zijn in de transitie naar een meer duurzame en inclusieve samenleving. De oplossing ligt in een kritisch-meerstemmig erfgoed-perspectief en het lectoraat droeg hieraan bij met emotienetwerk-trainingen, het opzetten van een ‘Living Archive’ en het ontwikkelen van een handelingskader. Het lectoraat organiseerde daarnaast kenniskringbijeenkomsten, twee studiedagen Emotienetwerken en een spoedcursus voor (nieuwe) docenten in de vorm van een aantal korte colleges. Ook verscheen het boek De kritische bezoeker: Erfgoedpraktijken in verandering/The Critical Visitor: Changing Heritage Practices onder redactie van Hester Dibbits, lector Cultureel erfgoed, en Eliza Steinbock.
Lectoraat Film
Het lectoraat Film van de Nederlandse Filmacademie organiseerde samen met Nduka Mntambo’s, hoofd van de Master Film, het driedaagse symposium Arts Knowledge's Daily Rituals and Aesthetic Practice. Een onderdeel hiervan was een publieke presentatie van de verschillende onderzoeksprojecten uit het ‘BRICS Digital Humanities Project’, waarin filmscholen uit de verschillende BRICS landen samenwerkten. Naast het symposium werd een website ontworpen om het onderzoeksmateriaal te bewaren en te delen. Lector Mieke Bernink gaf een driedaagse workshop over artistic research in cinema aan de film afdeling van de Lithuanian University for Theatre and Dance.
Lectoraat Muziek
Het lectoraat Muziek van het Conservatorium van Amsterdam (CvA) organiseerde een aantal interessante evenementen, waaronder A tower of Babel: Institutions and Epistemologies, een internationaal symposium rondom het door de Comeniusproject gefinancierde programma Academy for Musicology and Musicianship, een uitwisselingsprogramma tussen de opleiding Muziekwetenschap van de Universiteit van Amsterdam (UvA) en het CvA. Daarnaast werd het jaarlijkse Master Research Symposium georganiseerd, waar masterstudenten klassiek en jazz hun onderzoeksprojecten presenteren. Ook organiseerde het lectoraat het symposium rondom het promotieonderzoek van Johannes Leertouwer naar modificaties van ritme en tempo in uitvoeringen van Johannes Brahms’ orkestmuziek. Tijdens het symposium vonden er diverse lezingen plaats, gevolgd door een paneldiscussie.
Kennis delen
De AHK onderschrijft het belang van kennisuitwisseling. Het Research Centre ondersteunt dan ook kennisdeling binnen de AHK. Zo organiseert het elke derde dinsdag van de maand een AHK Research Café. Hier kunnen lectoren, onderzoekers en studenten die binnen de AHK betrokken zijn bij onderzoek elkaar ontmoeten en ontwikkelingen en ervaringen op onderzoeksgebied met elkaar delen. In 2023 was er ook aandacht voor het delen van publicaties op platforms zoals de HBO Kennisbank en openresearch.amsterdam. Ook is er een pilot Research Data Management opgezet om het archiveren en delen van onderzoeksresultaten te professionaliseren via DataverseNL.
Dag van de Docent-Onderzoeker Interdisciplinairy encounters.
In februari 2023 organiseerde het AHK Research Centre de eerste offline editie van de Dag van de DocentOnderzoeker. Eerdere edities vonden online plaats vanwege Covid-19. Deze dag biedt de gelegenheid voor docent-onderzoekers vanuit verschillende academies om samen te komen en van gedachten te wisselen over de inhoud van ons onderzoek en onze werkwijzen. Het evenement staat open voor alle onderzoekers binnen de AHK, ongeacht de fase van hun onderzoek of het onderwijsniveau waarop zij werkzaam zijn. Het thema van deze editie was: interdisciplinaire ontmoetingen op het gebied van toegankelijkheid en neurodiversiteit, samengesteld door AHK post-doc onderzoeker Marijn de Langen.
SPRONG-project Verbeelding in Transities
SPRONG staat voor Stimuleren van PRaktijkgerichte ONderzoeksGroepen. Het programma SPRONG bevordert de samenwerking tussen onderzoeksgroepen van verschillende hogescholen. Het is van belang dat de unieke waarde en impact van kunst en creativiteit duidelijker op alle maatschappelijke agenda’s wordt benadrukt. Als antwoord hierop is in 2022 het SPRONG-traject Verbeelding in Transities (2022-2030) van start gegaan. De AHK is penvoerder van dit traject.
In 2023 zijn er onder leiding van kwartiermakers een aantal verbeeldingswerkplaatsen gestart, waar creatieve methoden ingezet worden om een bijdrage te leveren aan praktijkvraagstukken van de Gemeente Amsterdam, dienst WPI en OBA NEXT. Daarnaast ontstond er een verbeeldingswerkplaats in het project Climate Imaginaries at Sea en was Verbeelding in Transities aanwezig met workshops rondom het thema inclusieve participatie op het Society 5.0 festival.
IDlab en VRAcademy
Het aan de ATD verbonden Interdisciplinair Digitaal Laboratorium (IDlab) en de aan de NFA verbonden VRAcademy zijn belangrijke innovatiewerkplaatsen voor de AHK. Op beide plekken kunnen studenten en docent-onderzoekers kennismaken met innovatieve digitale technologieën, experimenteren en onderzoeken wat die technieken voor hun eigen praktijk en vakgebied kunnen betekenen en interdisciplinaire samenwerking aangaan.
IDlab
Georganiseerd door IDlab, presenteerde Nirit Peled tijdens IDFA on Stage 2023 (this conversation is) Off the Record. Centraal in dit project staat een door de politie ontwikkeld algoritme (Prokid+) dat wordt gebruikt als risicotaxatie-instrument. Voor een livepubliek simuleerde Peled de werking van dit algoritme, gebaseerd op echte gebeurtenissen, waarbij ze mensen als individu én als dataset voorstelde. Zo liet ze het publiek ervaren: mensen ondervinden schade van deze profilering en niemand legt daarover verantwoording over af.
VRAcademy
De VRAcademy lanceerde samen met de HvA in 2023 het Amsterdam Immersive Alliance platform. Het doel van deze website is het documenteren van studieprogramma’s, workshops, studentenprojecten, onderzoeksprojecten en labs met betrekking tot het thema immersion om zo studenten en docenten te inspireren bij het opstarten van nieuwe initiatieven. Het markeerde ook de start van een samenwerking die naar verwachting zal resulteren in nieuwe gezamenlijke onderzoeksprojecten van de AHK en de HvA.
CASE (Centre for Arts & Sciences Education)
CASE is een initiatief van de AHK en richt zich op praktijkgericht onderzoek naar onderwijsvernieuwing en maatschappelijke innovatie op het snijvlak van kunst, wetenschap, technologie en sociaal engagement. Dit Centre of Expertise (CoE), onder leiding van Anne Nigten, is een landelijke interdisciplinaire samenwerking tussen de AHK, St. Joost School of Art & Design / Avans Creative Innovation, Codarts, Hogeschool iPabo, HvA, HKU en het ROCvA en Flevoland. CASE is gevestigd in LearningLab op het Marineterrein.
Arts❤️Sciences Innovatienetwerk VO
In oktober 2023 startte het Arts❤️Sciences Innovatienetwerk, een landelijk initiatief van CASE (Centre for Arts & Sciences Education) en VCPS (Vereniging Cultuurprofielscholen) met als samenwerkingspartner het Lectoraat Kunsteducatie. In dit leernetwerk leren en onderzoeken docenten in het voortgezet onderwijs samen hoe vakoverstijgend onderwijs (kunst en tech), het onderwijs in de eigen school kan versterken.
Dealing with the real stuff
CASE werkt samen met het lectoraat Kunsteducatie, de Breitner Academie, de HvA Lerarenopleiding Maatschappijleer, het lectoraat Burgerschapsonderswijs en Framer Framed aan het onderzoeksproject Dealing with the real stuff (DWTRS). Binnen een minor ontwikkelden studenten van de Breitner Academie samen met studenten van de Lerarenopleiding Maatschappijleer (HvA) en vmbo-leerlingen van het Montessori Lyceum Oostpoort workshops om deze vmbo-leerlingen te inspireren tot kritisch burgerschap en sociaal engagement.
Werkconferentie Artist/Teacher
Een eerste bijeenkomst van een serie ontmoetingen voor en door kunstenaars/docenten in het veld van kunsteducatie vond plaats bij samenwerkingspartner HKU in Utrecht. We bespraken de kansen en uitdagingen van de Slash Practice waarin het vak van kunstenaar en docent gecombineerd wordt. Partners in deze leergemeenschap zijn: HKU, Lectoraat Kunsteducatie AHK, Master Kunsteducatie AHK, St Joost School of Art and Design, RoCvA, WdKA.
OKWT: Arts Love Sciences and Flirts with Gamma
Het lectorenplatform Onderwijs op het snijvlak van Kunst, Wetenschap en Technologie (OKWT) richt zich op vakoverstijgend onderwijs, waar kunst en bèta elkaar ontmoeten. Het OKWT-platform is uitgebreid met gammalectoren en gaat aan de slag met het project OKWT: Arts Love Sciences and Flirts with Gamma. Hierin wordt gezamenlijk gewerkt aan netwerkvorming, kennisuitwisseling, een geactualiseerde onderzoeksagenda en vakoverstijgende onderwijsontwikkeling. Partners: HvA, Avans, AHK, HKU, iPabo, Codarts, Fontys, Saxion.
Onze netwerken
Centre of Expertise for Creative Innovation (CoECI): Society 5.0 festival
CoECI is een kennis- en innovatienetwerk voor de creatieve industrie. De leden van dit samenwerkingsverband zijn de HvA (penvoerder), AHK, Inholland en de Rietveld Academie. Met het Society 5.0 Festival benadrukte zij dat we aan de vooravond van een vijfde maatschappelijke revolutie staan, aangedreven door technologieën zoals kunstmatige intelligentie, robotisering en uitgebreide realiteit. Oftewel: een Society 5.0. Het festival verkende de vraag hoe de creatieve industrie deze innovaties kan helpen bij te dragen aan het welzijn van onze planeet. Hierbij worden creatieve professionals, zoals ontwerpers, (beleids)makers, kunstenaars, technologen, hackers en onderzoekers gevraagd welke rol zij kunnen spelen in het bijdragen aan een samenleving gebaseerd op publieke waarden en positieve impact.
Met de performance PREMIERE opende het IDlab samen met Stocos.org en danser Jason Winter het Society 5.0 Festival van 2023. In een vrije urban dance stijl ging Jason de interactie aan met generatieve algoritmes, spatial audio en sonificatie met behulp van lichaamssensoren en SuperCollider. Het is de tussentijdse uitkomst van een transdisciplinair onderzoek naar motion capture waarin het zwarte expressieve lichaam leidend is in een live performance en de technologie het volgend instrument.
ARIAS
Het Amsterdam Research Institute of the Arts and Sciences (ARIAS) is een hoofdstedelijk platform voor onderzoek op het snijvlak van wetenschap, kunst en andere praktijkdisciplines. Leden van ARIAS zijn: Universiteit van Amsterdam (UvA), Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Gerrit Rietveld Academie (GRA) / Sandberg Instituut (SI), Hogeschool van Amsterdam (HvA/AUAS) en de AHK. Sinds 2023 organiseert ARIAS regelmatig 'Write-In' sessies bij de AHK Culture Club, waar onderzoekers en kunstenaars samen kunnen werken aan hun (artistieke) onderzoek en ervaringen en ideeën kunnen uitwisselen. De AHK neemt deel aan een van de werkgroepen binnen ARIAS: Climate Imaginaries at Sea.
Climate Imaginaries at Sea
Climate Imaginaries at Sea speculeert over mogelijke toekomsten in en rond water via verschillende artistieke en interactieve onderzoekspraktijken die de methode van ‘artistieke onderzoeksstudio’s’ testen. Het project ontwikkelt artistieke denkbeelden over de stijgende zeespiegel, met bijzondere aandacht voor die perspectieven die vaak ontbreken in de reguliere debatten over klimaatverandering: een materieel perspectief, een (inheems) perspectief vanuit het mondiale Zuiden, en interspecies onderzoek. Het lectoraat van de Academie voor Theater en Dans werkt hierin samen met de Gerrit Rietveld Academie (Kunst & Ruimtelijke Praktijk) en de Hogeschool van Amsterdam (Visual Methodologies Collective).
