Algemeen
In dit deel van het jaarverslag blikken we terug op de strategische onderwerpen die afgelopen jaar aan de orde zijn geweest en de ontwikkelingen die daarop volgden.
Bestuurs- en directiewisselingen in 2023
College van bestuur
Op donderdag 23 februari 2023 nam Bert Verveld afscheid als voorzitter van het college van bestuur van de AHK. Ter gelegenheid hiervan organiseerde de AHK het symposium Doorwerken, over de impact en transformatieve kracht van praktijkgericht onderzoek in de kunsten. Naast een bijdrage van alle AHK-lectoraten was er een speciale keynote-presentatie van Omar Ferwati van het in Londen gevestigde, maatschappelijk geëngageerde onderzoekscollectief Forensic Architecture. Tijdens het symposium ontving Bert Verveld het eerste exemplaar van de publicatie Doorwerken. Hierin staat het onderzoek van de zeven AHK-lectoraten centraal.
Voor zijn niet-aflatende inzet voor de kansen voor jonge mensen in de maatschappij, de versterking van de positie van vrouwen in het hoger onderwijs en zijn voortrekkersrol in de verdere professionalisering van praktijkgericht onderzoek in het hoger (kunst)onderwijs, werd Bert Verveld benoemd tot Officier in de Orde van OranjeNassau. Hij ontving de koninklijke onderscheiding tijdens het officiële afscheid uit handen van locoburgemeester van Amsterdam Touria Meliani.
Annet Lekkerkerker, reeds vicevoorzitter van het college van bestuur, volgde Bert Verveld per 1 maart op als voorzitter. David van Traa, voorheen directeur Zuidas van de gemeente Amsterdam, trad op 1 april toe tot het college van bestuur als vicevoorzitter.
Academie voor Theater en Dans
Naar aanleiding van een uitgebreide organisatie-analyse door het bureau BMC van de Academie voor Theater en Dans (ATD) heeft het college van bestuur besloten de directie van de academie uit te breiden van een naar twee personen. De analyse werpt een helder licht op de complexiteit van de ATD, die zestien opleidingen aanbiedt op verschillende niveaus (bachelor, master en Associate Degree), verdeeld over drie domeinen (Theater, Dans, DAS Graduate School). Dit brengt vraagstukken met zich mee over de formele lijnen binnen de academie, over hoe optimaal samen te werken en over de identiteit van de academie in een sterk veranderend cultureel landschap. Om deze vraagstukken goed op te pakken is een eenhoofdige directie niet voldoende. Daarom is per 1 september 2023 Mechtild van den Hombergh aangetrokken als directeur ad-interim (vooruitlopend op een toekomstige werving van een vaste directeur). Zij vormt samen met Anthony Heidweiller als adjunct-directeur de nieuwe tweehoofdige directie van de ATD. Mechtild van den Hombergh heeft als interim-directeur de opdracht om, op basis van de analyse van BMC de organisatiestructuur van de academie te herzien en minder complex te maken.
Breitner Academie
In november verliet directeur Rafael van Crimpen na tien jaar de Breitner Academie. In deze periode heeft zij de opleiding Docent beeldende kunst en vormgeving een enorme impuls gegeven, waardoor deze zich kon ontwikkelen tot een bloeiende opleiding. Haar directietaken zijn na haar vertrek tijdelijk waargenomen door interim-directeur Roger de la Chambre. Het college van bestuur heeft Iris Eshel per maart 2024 benoemd tot nieuwe directeur van de Breitner Academie.
Strategisch plan 2024-2029
In 2023 is de laatste hand gelegd aan het Strategisch plan voor de periode 2024-2029. Reeds in 2022 vonden er zes bijeenkomsten met medewerkers en studenten plaats om zoveel mogelijk kennis uit de organisatie op te halen voor het plan en betrokkenheid en draagvlak te versterken. De uitkomsten hiervan en gesprekken met de medezeggenschap en vertegenwoordigers uit het werkveld hebben geleid tot een plan voor de komende zes jaar, waarin de volgende thema’s centraal staan: Duurzaamheid; Diversiteit, inclusie en sociale veiligheid; Internationalisering; Interdisciplinariteit en transdisciplinariteit; Digitaliteit en technologie; en Leven lang ontwikkelen. Deze thema’s waren ook speerpunten in het vorige strategisch plan en zijn, zo bleek uit alle gesprekken, nog altijd relevant.
Het nieuwe strategisch plan wordt verder uitgewerkt in een uitvoeringsagenda, waarin concrete projecten gedefinieerd en begroot worden om de gestelde ambities te realiseren.
De Hogeschoolraad heeft op 10 oktober 2023 ingestemd met het plan, waarna de raad van toezicht het plan op 25 oktober heeft goedgekeurd.
Actuele ontwikkelingen in de wereld
2023 was wereldwijd een onrustig jaar, met de voortdurende oorlog in Oekraïne, klimaatacties, het escalerende conflict tussen Israël en Gaza en – in Nederland – een grote verschuiving in het politieke landschap.
De AHK blijft zorgdragen voor studenten uit Oekraïne die vanwege de oorlog niet terug kunnen naar hun thuisland of het financieel moeilijk hebben. Oekraïense studenten die al voor de start van de oorlog aan de AHK studeerden, betaalden als financiële tegemoetkoming in collegejaren 2022-2023 en 2023-2024 een verlaagd collegegeld ter hoogte van het wettelijk tarief. Dat tarief zal voor hen ook van toepassing zijn in collegejaar 2024-2025.
In tegenstelling tot enkele andere onderwijsinstellingen werd de AHK niet geconfronteerd met acties van klimaatactivisten als de End Fossil-beweging of Extinction Rebellion. De AHK heeft dan ook geen banden met de fossiele industrie. In het Strategisch plan 2024-2029 is duurzaamheid een van de speerpunten en via de Routekaart duurzaamheid streeft de AHK ernaar in 2035 klimaatneutraal te zijn.
Het conflict tussen Israël en Gaza hield ook binnen de muren van de AHK de gemoederen bezig. Op veel plekken binnen de hogeschool werd er met respect voor elkaars standpunten en gevoelens het gesprek gevoerd over deze situatie. Tegelijkertijd waren er ook signalen over een verhardend debat en over het ervaren van druk bij studenten en collega’s om stelling te nemen. Voor de AHK is het essentieel dat de hogeschool voor ieder individu een veilige plek is. Er is daarom een dringend beroep gedaan op de gemeenschap om met elkaar in dialoog te blijven, met aandacht en respect voor elkaar. Om dat te ondersteunen zijn er bijeenkomsten georganiseerd waarin dit gesprek gevoerd kon worden.
De uitslag van de Tweede Kamer-verkiezingen in november 2023 is niet onverdeeld positief voor het hoger onderwijs, met name waar het gaat om internationale studenten. De formerende partijen zijn voorstander van het terugdringen van het aantal internationale studenten in Nederland. Hoewel het hbo hiervan maar een klein percentage voor zijn rekening neemt in vergelijking met het wo, is het kunstonderwijs van oudsher internationaal georiënteerd, evenals het werkveld van de kunsten. Hierdoor studeren er procentueel gezien veel internationale studenten aan kunstopleidingen, al gaat het dan om kleine aantallen gezien de grootte van de diverse opleidingen. Het is nog afwachten hoe het regeerakkoord op dit punt uitpakt, maar de hogescholen hebben al een plan voor zelfregie bij het terugdringen van de aantallen internationale studenten opgesteld voor de minister van OCW. Meer hierover is te vinden bij het onderwerp Internationalisering elders in deze terugblik.
Onderwijs
Zonder beperkingen door covid kon het onderwijs in heel 2023 weer als vanouds plaatsvinden. Leerachterstanden door de pandemie zijn, voor zover die er nog waren, grotendeels ingelopen, al zijn er her en der nog studenten in de afstudeerfase die studievertraging hebben opgelopen. De NPO-gelden die de AHK nog tot haar beschikking had, zijn in 2023 nagenoeg geheel aangewend. Ze spelen daarom geen rol meer in de begroting voor 2024. De besteding van de NPO-gelden is terug te vinden in het Bestuursverslag.
Accreditaties in 2023
Na een jaar zonder accreditaties was het in 2023 de beurt aan de Bachelor Muziek, de Bachelor Docent Muziek en de Master Kunsteducatie om beoordeeld te worden. In april (Muziek) en mei (Docent Muziek) werd de kwaliteit van deze opleidingen van het Conservatorium van Amsterdam beoordeeld door een visitatiepanel. Beide opleidingen werden op alle standaarden van het NVAO-kader positief beoordeeld. De NVAO heeft dan ook besloten dat beide opleidingen de accreditatie bestaande opleiding behouden. In 2028 volgt voor beide opleidingen de volgende beoordelingsronde.
Ook de Master Kunsteducatie kreeg na de visitatie (in maart/april) een positieve beoordeling van het visitatiepanel. De opleiding werd op alle standaarden positief beoordeeld, waardoor zij de accreditatie bestaande opleiding behoudt. In 2029 volgt voor de Master Kunsteducatie de volgende beoordeling.
Midterm review Bachelor Cultureel erfgoed
Eind mei werd door een groep anonieme briefschrijvers binnen de Reinwardt Academie een signaal afgegeven over de in hun ogen verslechterde kwaliteit van de Bachelor Cultureel erfgoed na invoering van het nieuwe curriculum vanaf 2020. De briefschrijvers uitten hun zorgen over de samenhang tussen de vakken en de inhoudelijke verdieping. Naast de groep anonieme briefschrijvers werden soortgelijke zorgen geuit door een aantal medewerkers en studenten en door de medezeggenschap (academieraad en opleidingscommissie). Het Parool besteedde in juli 2023 aandacht aan deze kwestie in een artikel gebaseerd op interviews met enkele van de anonieme briefschrijvers.
Naar aanleiding van deze signalen hebben het college van bestuur en de directie van de Reinwardt Academie besloten om een onafhankelijke midterm review te laten uitvoeren om een goed beeld te krijgen van de stand van zaken in de opleiding. Dit onderzoek is uitgevoerd door het bureau NQA en heeft plaatsgevonden in december 2023 en januari 2024. Uit de midterm review is gebleken dat er draagvlak is voor de vernieuwing van het curriculum, maar dat er verbeteringen moeten worden aangebracht in onder meer de samenhang van het programma en in de inhoudelijke verdieping. Direct na oplevering van het rapport in februari 2024 is een traject gestart om de geadviseerde verbeteringen op te pakken en de opleiding daar waar nodig zo snel mogelijk op het vereiste niveau te krijgen. De accreditatie van de opleiding loopt overigens nog tot 2026.
Centre for Teaching and Learning
Ter bevordering van de ontwikkeling en professionalisering van docenten is de AHK in 2023 gestart met de ontwikkeling van een Centre for Teaching and Learning (CTL). In een CTL kunnen docenten, docententeams, gastdocenten en onderwijspersoneel terecht voor professionalisering/ontwikkeling, advies en training over het vernieuwen van hun onderwijs, op een manier die past bij de eigen context en cultuur van de onderwijsinstelling. De AHK zal in het CTL onder meer het reeds bestaande AHK-brede didactische professionaliseringsaanbod onderbrengen en verder uitbreiden. Een subsidieaanvraag voor het CTL is door de AHK in oktober 2023 ingediend bij Npuls, het Nationaal Groeifondsprogramma voor alle mbo-scholen, hogescholen en universiteiten. Deze is begin 2024 helaas niet toegewezen, maar de AHK gaat onverminderd door met het ontwikkelen van het CTL en zal in een later stadium een nieuwe aanvraag hiervoor indienen.
Onderzoek
Het onderzoek aan de AHK is innovatief, praktijkgericht, van hoge kwaliteit en kleinschalig van karakter. De AHK kent vijf lectoraten die verbonden zijn aan een academie en twee AHK-brede lectoraten. De lectoraten delen een gezamenlijk onderzoeksprofiel: Engagement through critical creative practice.
In 2023 gaven de lectoraten van de AHK verder invulling aan dit gezamenlijke onderzoeksprofiel door ruimte te maken voor gezamenlijke onderzoeksprojecten binnen drie thema’s:
- Regeneration and Climate
- Social Engagement
- Ways of Knowing
Tevens betekende 2023 de start van de pilot Professional Doctorate in het hbo. De Professional Doctorate (PD) is een promotietraject gericht op de beroepspraktijk en leidt hooggekwalificeerde, onderzoekende professionals op die leren interveniëren in complexe praktijken. Met niveau 8 van het European Qualification Framework heeft de PD een niveau dat gelijkwaardig is aan een PHD bij universiteiten. Binnen de pilot Domein Kunst + Creatief mag de AHK in de eerste fase twee PD's benoemen, van wie de eerste op 1 juni 2023 is gestart. Onder de noemer ‘Breaking Apart Together: Performing speculative design with dying mountains and glaciers’ onderzoekt Stëfan Schäfer hoe speculatief ontwerp kan helpen bij het onder ogen zien van de dood van gletsjers en bergen en onze reactie hierop. In 2024 zal de AHK de tweede PD-kandidaat benoemen.
De AHK-lectoren lieten in 2023 weer regelmatig van zich horen met publicaties en deelname aan een groot aantal conferenties en symposia. Ook organiseerden zij gezamenlijk het symposium en de publicatie ‘Doorwerken’ ter gelegenheid van het afscheid van Bert Verveld als voorzitter van het college van bestuur van de AHK. Onder leiding van het AHK Research Centre werd - na twee online edities vanwege de pandemie - de eerste fysieke Day of the Teacher / Researcher georganiseerd.
Bestuursakkoord
Conform de afspraken in het Bestuursakkoord 2022 hoger onderwijs en wetenschap wordt in dit jaarverslag gerapporteerd over de volgende onderwerpen:
Vergroten kansengelijkheid en studentenwelzijn: zie de paragraaf Studentenwelzijn in hoofdstuk 2: Onderwijs aan de AHK.
- Besteding studievoorschotmiddelen / kwaliteitsafspraken: zie paragraaf ‘Verantwoording kwaliteitsafspraken 2023'.
- Sociale veiligheid en inclusie: zie hieronder bij Strategisch thema’s.
- Kennisbenutting en praktijkgericht onderzoek (waaronder Professional Doctorate): zie hoofdstuk 3, Onderzoek en Bestuursverslag Praktijkgericht Onderzoek (format Vereniging Hogescholen).
- Kennisveiligheid: zie paragraaf Governance.
Strategische thema's
Sociale veiligheid
Binnen de AHK moeten alle studenten en medewerkers zich veilig en gerespecteerd voelen. Ook moet iedereen zich vrij kunnen voelen om zich uit te spreken en zichzelf te kunnen zijn. Een sociaal veilige leer- en werkomgeving is daarom een topprioriteit voor de AHK. Ook in het nieuwe strategisch plan is sociale veiligheid een van de speerpunten.
De AHK heeft een uitgebreid beleid op het gebied van sociale veiligheid, dat is gevat in een gedragscode, een klachtenregeling ongewenst gedrag, een integriteitscode, een klokkenluidersregeling en een meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. De AHK heeft zes interne en een externe vertrouwenspersoon, een aandachtsfunctionaris voor onveilige situaties in de privésfeer en een klachtencommissie. In de didactische cursussen is veel aandacht voor sociale veiligheid in onderwijssituaties en de sociale veiligheid wordt regelmatig gemonitord via het medewerkerstevredenheidsonderzoek en de Nationale Studenten Enquête. Met dit alles wordt het fundament gelegd voor een veilige leer- en werkomgeving.
Onderzoek naar sociale veiligheid binnen de AHK
Om een veilige omgeving te kunnen bieden, is het nodig goed zicht te hebben op wat er binnen de AHK speelt op het gebied van sociale veiligheid en grensoverschrijdend gedrag. Daarom heeft het college van bestuur in samenspraak met de directeuren in het najaar van 2022 besloten een onderzoek uit te laten voeren naar de ervaren sociale veiligheid en ervaringen met grensoverschrijdend gedrag onder medewerkers, studenten en alumni. Het onderzoek is van april tot en met november 2023 uitgevoerd door Verinorm, een onafhankelijk, extern bureau gespecialiseerd in sociale veiligheid en integriteit. Het onderzoek bestond uit een vragenlijst die is voorgelegd aan medewerkers, gastdocenten, studenten en alumni (die uiterlijk vijf jaar geleden zijn afgestudeerd) en verdiepende interviews met een groot aantal personen uit de genoemde doelgroepen. De resultaten worden door Verinorm in het voorjaar van 2024 aan de AHK gepresenteerd.
Conservatorium neemt deel aan pilot Commissie Hamer
De regeringscommissaris Seksueel grensoverschrijdend gedrag en seksueel geweld Mariëte Hamer heeft begin 2023 een verzoek bij het Conservatorium van Amsterdam (CvA) neergelegd om samen met 22 andere organisaties deel te nemen aan de pilot ‘Handreiking meldingen van seksueel grensoverschrijdend op de werkvloer’. Vanuit het belang dat de hogeschool hecht aan het tegengaan van grensoverschrijdend gedrag,
hebben het CvA en de AHK dit verzoek positief beantwoord. De pilot is in mei 2023 van start gegaan. Het CvA brengt de in de handreiking genoemde fasen en stappen in praktijk, reflecteert op de resultaten en geeft feedback aan de regeringscommissaris. De AHK zal de resultaten gebruiken om de reactie op en afhandeling van meldingen verder te verbeteren.
Inspectie van het Onderwijs presenteert rapport over sociale veiligheid in kunstonderwijs
Begin juni 2023 presenteerde de Inspectie van het Onderwijs haar rapport over sociale veiligheid aan kunstopleidingen. De inspectie concludeert dat de kunstopleidingen op een zorgvuldige manier actief bezig zijn met sociale veiligheid. Wel adviseert de inspectie de kunsthogescholen de sturing op dit onderwerp nog verder te versterken door een gestructureerde aanpak en actieve monitoring. De kunsthogescholen nemen dit advies ter harte en blijven ieder voor zich én in gezamenlijkheid werk maken van een sociaal veilige omgeving,
zoals ook is vastgelegd in de Code Sociale Veiligheid hbo kunstonderwijs, die de kunsthogescholen samen met de Vereniging Hogescholen in december 2022 hebben gepresenteerd. Naar aanleiding van de adviezen van de inspectie heeft de AHK per 2024 een medewerker vrijgemaakt voor structurele monitoring van de ontwikkelingen op het gebied van sociale veiligheid. Via de NSE, een extra vraag in onderwijsevaluaties, het medewerkersonderzoek en het onderzoek van Verinorm houdt de AHK voortdurend een vinger aan de pols over de ervaren sociale veiligheid binnen de muren van de instelling.
Aandacht voor sociale veiligheid in de media
De kunstopleidingen blijven intussen onder een vergrootglas van de media liggen als het gaat om sociale veiligheid. Zo besteedde het televisieprogramma Pointer in 2023 prominent aandacht aan grensoverschrijdend gedrag in de klassieke muziekwereld. In de eerste aflevering, die op 1 oktober 2023 werd uitgezonden, werden twee casussen van grensoverschrijdend gedrag aan het Conservatorium van Amsterdam behandeld, die overigens begin 2022 al hadden geleid tot het verbreken van de banden met de desbetreffende docenten. De AHK heeft meegewerkt aan de uitzending vanuit het oogpunt van transparantie over wat er is gebeurd en van de verantwoordelijkheid die de instelling neemt voor het creëren van een sociaal veilige omgeving. In de uitzending kreeg de directeur van het CvA de ruimte om te reflecteren op de gebeurtenissen en toe te lichten welke maatregelen het CvA neemt om te zorgen voor een sociaal veilige leeromgeving. Op dit gebied moeten we vaststellen dat we als lerende organisatie werken aan het signaleren en het voorkomen van racisme en andere vormen van uitsluiting.
Diversiteit en inclusie
De kwaliteit van onderwijs en onderzoek wordt beter dankzij de inbreng van verschillende perspectieven. De AHK streeft daarom naar het vergroten van de diversiteit in haar studenten- en medewerkerspopulatie, en naar het versterken van de toegankelijkheid van de AHK voor een grote verscheidenheid aan personen, inclusief ieders geslacht, etniciteit, leeftijd, seksuele geaardheid, functionele vaardigheden en sociale, culturele en levensbeschouwelijke achtergrond.
Onderzoeksprojecten lectoraat Sociale Rechtvaardigheid en Diversiteit in de Kunsten
In augustus 2022 ging het lectoraat Sociale Rechtvaardigheid en Diversiteit in de Kunsten van start onder leiding van lector Aminata Cairo en associate lector Rosa te Velde. In 2023 liet het lectoraat regelmatig van zich horen door een serie onderzoeksprojecten en evenementen gericht op kennisontwikkeling over sociale rechtvaardigheid en inclusie binnen de artistieke praktijk, educatie en onderzoek. Een zeer succesvol onderzoeksproject was de samenwerking met de opleiding Docent Dans voor een Inclusivity Pathway Training (IPT). Hierbij werd een methode ontwikkeld om deelnemers te trainen in het ontwikkelen en versterken van hun vaardigheden met betrekking tot het faciliteren van inclusieve omgevingen. De IPT wordt inmiddels met grote regelmaat aangeboden aan diverse groepen medewerkers van de AHK en draagt daarmee bij aan meer bewustzijn van het belang van het creëren van inclusieve omgevingen. Ook maakte het lectoraat een podcastserie over dit onderzoeksproject, waarin in vijf afleveringen de resultaten aan bod komen. Het lectoraat initieerde daarnaast onder meer een summerschool over sociale rechtvaardigheid in artistieke praktijken, een koor dat zich bezighoudt met protestliederen, een onderzoek naar de rol van de barbershop als een veilige ruimte voor sociaal gemarginaliseerde mannen en een onderzoek naar de invloed van gentrificatie in Amsterdam Nieuw-West, onder andere op kunstbroedplaats De Appel.
Lector Aminata Cairo zal per 1 januari 2024 het lectoraat helaas verlaten om zich in de Verenigde Staten te vestigen. In 2024 zal een nieuwe lector benoemd worden, de associate lector neemt tot die tijd de leiding van het lectoraat op zich. Aminata Cairo blijft als senior onderzoeker tot de zomer van 2024 verbonden aan het lectoraat.
AHK ondertekent intentieverklaring VN-verdrag voor inclusief onderwijs
Op dinsdag 3 oktober, Diversity Day, ondertekende de AHK als een van de eerste kunsthogescholen de intentieverklaring VN-verdrag voor inclusiever onderwijs. Hiermee spreekt de AHK uit een inclusieve onderwijsinstelling te willen zijn, waar elke student op voet van gelijkheid met andere studenten aan het onderwijs deelneemt en elke student ongeacht achtergrond zich welkom en geaccepteerd voelt.
Het VN-verdrag richt zich in het bijzonder op de toegankelijkheid van het onderwijs voor mensen met een beperking. Dat is een thema dat in het kunstonderwijs, met veel fysiek onderwijs, bijzonder actueel is.
Tegelijkertijd stelt de bijzondere vorm van het kunstonderwijs, met kleine klassen en veel aandacht voor het individu, de AHK ook in staat om maatwerk te leveren voor mensen met een beperking.
De AHK ondertekende de intentieverklaring gelijktijdig met de Hogeschool van Amsterdam, hogeschool IPABO en het ROC van Amsterdam-Flevoland. De ondertekening werd geïnitieerd door ECIO, het Expertisecentrum Inclusief Onderwijs. Door ondertekening neemt de AHK automatisch deel aan een landelijke werkgroep waarin kennis gedeeld wordt over inclusief onderwijs.
Afronding AHK Circles Diversiteit & Inclusie
De AHK Circles Diversiteit & Inclusie is een community van studenten en medewerkers die gesprekken en bijeenkomsten organiseert rond het thema Diversiteit en Inclusie. Dit programma wordt bekostigd vanuit de Kwaliteitsafspraken. In 2022 en 2023 rouleerden de AHK Circles langs de zes academies met het overkoepelende thema Safety & Inclusion. In het najaar van 2023 vonden de laatste twee bijeenkomsten van deze serie plaats. Beide werden gepresenteerd door politicoloog en auteur Mounir Samuel. De thema’s waren:
- Necessary conversations – over het in gesprek gaan met mensen die (op het eerste gezicht) niet op je lijken en het ontdekken van overeenkomsten in plaats van de verschillen.
- The Privilege Pyramid - over de sociaaleconomische positie binnen een maatschappij en binnen de hogeschool.
De gehele serie werd afgesloten met een tweedaagse Wrap Up Circle onder het thema Emerging Knowledge and Practices. De Wrap Up bestond uit twee interdisciplinaire bijeenkomsten met optredens, lezingen, paneldiscussies en een tentoonstelling. De Wrap-Up Circle is volledig georganiseerd door studenten en vond plaats in de AHK Culture Club op het Marineterrein. Tijdens dit evenement konden studenten hun werk laten zien dat aansloot bij het D&I-thema. Op dag één stond Health and Healing in Art Education centraal end op dag twee Counter-Canons en Working Queerly.
Internationalisering
Het werkveld van de kunsten is sterk internationaal georiënteerd. Voor de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten geldt dat des te sterker door de internationale positie die Amsterdam als hoofdstad en culturele metropool inneemt. De AHK vindt het van belang dat internationale perspectieven deel uitmaken van onderwijs en onderzoek, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van internationale studenten, docenten en onderzoekers, deelname aan internationale netwerken en mogelijkheden voor internationale student- en stafmobiliteit.
Wetsvoorstel Internationalisering in balans
In de Tweede Kamer gaan veel stemmen op voor het beheersen van de instroom van internationale studenten. In dat kader kondigde de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in april 2023 het Wetsvoorstel Internationalisering in Balans (WIB) aan. Deze moet onderwijsinstellingen en de minister instrumenten geven gericht op de opleidingstaal, de taalvaardigheid van studenten, het toelaten van een maximumaantal studenten bij een opleiding (numerus fixus) en het nemen van regie.
In de optiek van de gezamenlijke hogescholen heeft het wetsvoorstel grote gevolgen voor de organisatie en inhoud van het onderwijs, voor de studiebelasting van studenten en voor de werkdruk van docenten en overige medewerkers. Daarnaast houdt het wetsvoorstel geen rekening met het specifieke internationale karakter van de arbeidsmarkt waartoe de kunsthogescholen opleiden. De AHK heeft haar bezwaren kenbaar gemaakt in de internetconsultatie over het wetsvoorstel, dat het ministerie in juli 2023 is gestart.
Voorstel tot zelfregie bij beheersing internationale instroom
Voortbouwend op de internetconsultatie zijn de hogescholen en universiteiten met het ministerie van OCW overeengekomen dat ze een voorstel voor zelfregie indienen bij de minister, waarin de instellingen gezamenlijk aangeven hoe zij de internationale instroom willen beheersen. De AHK is nauw betrokken geweest bij de opstelling van het voorstel voor zelfregie van het hbo. De voorzitter van het college van bestuur is lid van zowel de bestuurscommissie internationalisering van de VH als de werkgroep die in 2023 door OCW hiervoor is ingesteld. In het voorjaar van 2024 wordt het voorstel tot zelfregie aangeboden aan de minister.
Internationale summerschools tijdens Shared Campus
In de zomer van 2023 hebben studenten van diverse academies van de AHK voor de tweede keer deelgenomen aan de summerschools van Shared Campus. Shared Campus is een netwerk van dertien kunsthogescholen- en universiteiten uit Europa, Azië en Australië dat interdisciplinaire samenwerking zoekt op het gebied van onderwijs en onderzoek. De AHK is thema-partner op de thema’s Pop Cultures en Social Transformation. Drie studenten van het Conservatorium van Amsterdam en een studente van de master Applied Museum & Heritage Studies (Reinwardt Academie) namen in augustus deel aan de summerschool Hacking Global Pop Icons bij de Zürich University of the Arts. Negen studenten van de Master Kunsteducatie en de master Applied Museum and Heritage Studies van de Reinwardt Academie namen deel aan de summerschool Socially Engaged Arts binnen het thema Social Transformation. Deze summerschool vond plaats in Hong Kong.
Duurzaamheid
De AHK wil in 2035 een klimaatneutrale hogeschool zijn. Om dat te bereiken heeft de AHK in 2022 een interactieve Routekaart duurzaamheid opgesteld, waarin aan de hand van de thema’s Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen, afval, huisvesting, gezondheid en mobiliteit de route naar 2035 wordt uitgezet. De AHK sluit inhoudelijk aan op de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties en zet zich nadrukkelijk in voor versterking van de kwaliteit van het onderwijs, voor gendergelijkheid, het verminderen van ongelijkheid, het bijdragen aan duurzame steden en gemeenschappen en het ondernemen van klimaatactie.
-
Maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen
Uitdagingen:
- Benodigde energie voor onderwijsdoeleinden is nog niet CO2 neutraal.
- Electrische apparatuur en ICT hebben te korte levensduur.
- Meubulair wordt voortijdig vervangen, en is niet van circulaire materialen.
- De AHK heeft zich verplicht om zo duurzaam mogelijk in te kopen
-
Afval
Uitdagingen:
- We moeten langer doen met onze spullen.
- Veel afval komt ook van buiten het gebouw naar binnen.
- Schoon afval = betere verwerking.
- We willen emissievrij vervoer tussen inzamelpunten (AHK) en afvalverwerker.
- De mogelijkheden tot optimale verwerking worden nog niet optimaal benut.
-
Gezondheid
Uitdagingen:
- Een gezond werkklimaat is belangrijk voor een optimale prestatie. Het groen rondom de gebouwen is in ontwikkeling, nu de binnenkant nog.
- De AHK wil een duurzame voedselketen.
- Gebruik drinkwater binnen de AHK kan nog omlaag.
- Biodiversiteit is een hot topic; bijen, hommels en vlinders nemen af in de bebouwde omgeving.
-
Huisvesting
Uitdaging:
- Er worden nog teveel nieuwe bouwmaterialen gebruikt.
-
Mobiliteit
Uitdagingen:
- Er valt nog veel winst te halen in het (elektrische) fietsvervoer.
- De zakelijke vluchten hebben een te grote impact op de emissies.
Verduurzaming bedrijfsvoering
De AHK werkt aan een continue verduurzaming van haar bedrijfsvoering. Een groot deel van de aandacht hierbij gaat naar het duurzamer maken van de gebouwen. In 2023 heeft in dat kader een grote reductie plaatsgevonden van het energieverbruik in de gebouwen. Op vrijwel alle academies is het energieverbruik (fors) gedaald ten opzichte van 2022. De Breitner Academie haalde zelfs al de Paris Proof-norm van energieconsumptie in 2035 (70kWh per m2 gebruiksoppervlak).
Ook zijn alle locaties in 2023 overgestapt op een nieuw systeem van afvalinzameling. De prullenbakken in alle kantoren en leslokalen zijn ingeruild voor centrale afvalstations, waar het afval gescheiden ingezameld kan worden. Dit scheelt dagelijks honderden afvalzakken.
De AHK werkt niet alleen aan duurzaamheid vanuit milieu-oogpunt, maar ook vanuit een sociale optiek. Zo werkt de AHK in het kader van de participatiewet samen met externe partners om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt de kans te bieden binnen de AHK-muren weer duurzaam aan het arbeidsproces deel te nemen. Bij het aangaan van nieuwe contracten met leveranciers let de AHK sterk op de social return on investment, met als doel ook buiten de AHK-muren de werkgelegenheid voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te stimuleren.
Duurzaamheidsplatforms op alle academies
Sinds 2012 heeft de AHK een duurzaamheidsplatform, dat AHK-breed duurzame initiatieven stimuleert. Door de groeiende aandacht voor en het belang van duurzaamheid hebben de academies afgesproken ook eigen duurzaamheidsplatforms op te richten. Sinds 2023 hebben alle academies dit gerealiseerd. Zij zijn onderling verbonden via het AHK-brede platform.
De decentrale platforms stimuleren academie-specifieke duurzaamheidsinitiatieven. Deze variëren van het hergebruik van oude materialen voor kantoorinrichting op de Academie van Bouwkunst via een groene daktuin bij de Academie voor Theater en Dans tot het afschaffen van verre studiereizen en fysieke boeken bij de Reinwardt Academie en het overstappen op een vegetarische catering bij de Nederlandse Filmacademie.
De diverse duurzaamheidsplatforms presenteerden hun resultaten op maandag 13 november 2023 tijdens de eerste AHK Green Talks, een evenement met een mix van inspirerende lezingen, good practices uit de academies en een interactieve workshop.
Duurzaamheid in het onderwijs
De aandacht voor duurzaamheid in het curriculum is groeiend. De Academie van Bouwkunst is al een aantal jaren bezig met de invoering van een climate curriculum, gericht op het opleiden van (landschaps)architecten en stedenbouwkundigen die ontwerpen vanuit een duurzaamheidsperspectief. Klimaatverandering, schaarste van grondstoffen, energietransitie, sociale ongelijkheid en afnemende biodiversiteit leveren urgente, complexe ruimtelijke vraagstukken op waarvoor nu antwoorden moeten worden geformuleerd om een perspectief op een duurzame en inclusieve toekomst te kunnen houden.
Ook op andere academies dringt de aandacht voor duurzaamheid door in het curriculum. Zo leren studenten Productie van de Nederlandse Filmacademie de voetafdruk van een filmproductie te berekenen, worden studenten Scenografie van de Academie voor Theater en Dans bewust gemaakt van het de duurzaamheid van de materialen waarmee ze werken, besteedt de Reinwardt Academie aandacht aan duurzaamheidsvraagstukken in relatie tot cultureel erfgoed en is er groeiende aandacht voor het hergebruik van materialen voor theaterproducties (Academie voor Theater en Dans), films (Nederlandse Filmacademie) en beeldende kunst (Breitner Academie).
Interdisciplinariteit
Veel kunstenaars en ontwerpers werken op het snijvlak van meerdere disciplines. Er is daarom in het onderwijs een groeiende behoefte aan interdisciplinair samenwerken en het opdoen van inter- en transdisciplinaire vaardigheden.
Interdisciplinaire samenwerkingen op het Marineterrein
Sinds een aantal jaren beschikt de AHK op het Marineterrein over verschillende werkplaatsen waarvan alle studenten van de AHK gebruik kunnen maken voor hun eigen project of voor interdisciplinaire samenwerking.
Binnen de VRSpace, een initiatief van de VRAcademy van de Nederlandse Filmacademie (NFA), werken studenten van verschillende academies van de AHK samen met studenten Immersive Media van de NFA aan artistieke concepten waarin gebruik wordt gemaakt van technieken als virtual reality, augmented reality, motion capture, interactieve visuals en spatial audio. Hier vinden inmiddels samenwerkingen plaats met studenten van de Academie voor Theater en Dans, het Conservatorium van Amsterdam en de Academie van Bouwkunst.
Op initiatief van studenten van de Reinwardt Academie vond op 23 en 24 juni de interdisciplinaire expositie Doorschieten plaats in de voormalige Schietbaan op het Marineterrein. Studenten van het Conservatorium van Amsterdam, de Academie voor Theater en Dans, de Reinwardt Academie en de Academie van Bouwkunst lieten zich inspireren door de spanning tussen het moment dat een plant ontspruit en het moment dat deze in volle bloei is. Het resultaat werd getoond in, op en rondom dit markante stukje Marineterrein.
De AHK Culture Club biedt op het Marineterrein een plek aan diverse interdisciplinaire evenementen en ontmoetingen. Het AHK Starterscafé bood ook in 2023 weer een grote verscheidenheid aan ondernemerschapstrainingen aan voor alle studenten en afgestudeerden van de AHK. En in de nieuwe reeks Soup & Socialize verwelkomde de Culture Club in 2023 tijdens zes maandelijkse bijeenkomsten studenten van alle academies voor informele ontmoetingen en het delen van inspiratie en kennis.
De AHK is in 2023 een strategische samenwerking aangegaan op het Marineterrein met collega-kennisinstellingen Codam en AMS Institute (zie ook onder ‘Huisvesting’). In dit kader worden gezamenlijke workshops georganiseerd waarin studenten van de drie instellingen samenwerken aan complexe maatschappelijke opgaven. In 2023 vonden de eerste samenwerkingen in dat kader plaats. Deze zullen in 2024 geïntensiveerd worden, onder ander met een gezamenlijk keuzevak over biobased ontwerpen en ontwikkelen.
AHK-breed keuzevak rondom Arts Advocacy
In 2023 vond een nieuwe editie plaats van het AHK-brede keuzevak Arts Advocacy; Why the Arts Matter. In dit keuzevak leren studenten de intrinsieke waarde van hun artistieke werk aan te geven en de maatschappelijke betekenis van kunst over het voetlicht te brengen. De cursusreeks bestaat uit een aantal interviews met vooraanstaande kunstenaars in Zomergasten-stijl door Özkan Akyol, gekoppeld aan opdrachten en workshops voor de studenten. Te gast in deze serie waren sociaal kunstenaar Himmelsbach, choreograaf David Middendorp, filmproducent Joshua Timisela en zangeres Naaz.
Cross Academy Fund
De AHK stimuleert interdisciplinaire samenwerkingen tussen studenten van de verschillende academies. Om die samenwerkingen aan te moedigen kunnen studenten die een project willen opzetten in samenwerking met studenten van een andere academie hiervoor een financiële bijdrage ontvangen vanuit het Cross Academy Fund. Die bijdrage is maximaal € 1000,- incl. btw. In 2023 zijn er zestien aanvragen gehonoreerd.
Digitalisering
De voortsnellende technologische ontwikkelingen hebben ook op de kunsten veel invloed. Met name de opkomst van artificiële intelligentie, virtual reality en augmented reality verandert de mogelijkheden binnen de kunsten radicaal. De AHK houdt een scherp oog voor de mogelijkheden van deze technologieën in het onderwijs.
Amsterdam Immersive Alliance
Mede op initiatief van de VRAcademy, onderdeel van de Nederlandse Filmacademie, is in 2023 de Amsterdam Immersive Alliance (AIA) opgericht. Dit samenwerkingsverband tussen de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, de Hogeschool van Amsterdam, de Gerrit Rietveld Academie en Hogeschool Inholland richt zich op de bundeling van kennis en kunde van de vier hogescholen op het gebied van Immersion ten behoeve van het onderwijs en onderzoek. De AIA biedt cursussen, workshops, studentenprojecten, onderzoeksprojecten en labs, met als doel docenten en studenten te inspireren tot nieuwe initiatieven. De alliantie maakt deel uit van CoECI, het Centre of Expertise for Creative Innovation, waarin de vier hogescholen op diverse gebieden samenwerken. De Amsterdam Immersive Alliance werd 25 mei gelanceerd in de AHK Culture Club.
Huisvesting
Nieuwbouw Nationale Balletacademie in gebruik genomen
Op 1 november 2023 heeft de Academie voor Theater en Dans het nieuw gebouw van de Nationale Balletacademie (NBA) aan de Nicolaas Tetterodestraat in gebruik genomen. Hierdoor zijn alle leerlingen van de NBA in één gebouw samengebracht. De locatie aan de Agamemnonstraat is afgestoten. Het nieuwe gebouw bevat state-of-the-art faciliteiten, waaronder zeven grote balletstudio’s, klaslokalen voor regulier basisonderwijs aan de jongste NBA-leerlingen, een fitnessruimte, een kantine, rustruimtes en kantoren. Een van de studio’s kan tevens gebruikt worden als theaterzaal.
Met de verhuizing naar de Nicolaas Tetterodestraat in Amsterdam Overamstel is er een einde gekomen aan een ruim vijftien jaar durende zoektocht naar een nieuwe, geschikte locatie voor de Nationale Balletacademie.
Ontwikkelingen rondom het Marineterrein
Sinds een aantal jaren is de AHK met enkele werkplaatsen, twee lectoraten, een Centre of Expertise en de AHK Culture Club gevestigd op het Marineterrein in Amsterdam. Door de aanwezigheid van diverse kennisinstelling en start-ups ontwikkelt dit gebied zicht tot een belangrijk innovatiedistrict voor de metropoolregio Amsterdam. De gemeente Amsterdam is van plan het gebied, waarvan nu nog het rijk de eigenaar is, te verwerven en te herontwikkelen tot een innovatief stadskwartier waarin 40% van de ruimte bestemd is voor wonen, 40% voor werken en 20% voor leren. De AHK heeft in het voorjaar van 2023 samen met collega-kennisinstellingen en Marineterrein-bewoners Codam en AMS Institute een open kenniscoalitie opgezet die ernaar streeft in overleg met de gemeente tot een goede invulling te komen van de 20% leren. Andere kennisinstellingen zijn van harte uitgenodigd zich aan te sluiten bij de kenniscoalitie.
De gemeente Amsterdam heeft een projectnota opgesteld voor de herontwikkeling van het Marineterrein in de komende jaren. Daarin worden de instellingen in de open kenniscoalitie genoemd als partijen die invulling aan de 20% leren kunnen geven. Deze nota is op 9 november 2023 door de gemeenteraad aangenomen. De AHK blijft, samen met Codam en AMS Institute, nauw in contact met de gemeente over de ontwikkelingen rondom het Marineterrein, opdat de huidige activiteiten daar in de toekomst voortgezet kunnen worden.