Onderzoek aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten
Onderzoek in de kunsten biedt nieuwe inzichten en kent haar eigen methoden. Daarmee zijn de academies van de AHK de kweekvijvers voor het werkveld van morgen. Het onderzoek aan de AHK is doorgaans praktijkgericht, van hoge kwaliteit en kleinschalig van karakter. Dit is de kracht van ons onderzoek en dat willen we behouden en versterken.
Praktijkgericht en artistiek onderzoek met impact
De lectoren en onderzoekers aan de AHK doen toepassingsgericht onderzoek, met een focus op artistieke, sociale en technologische innovatie. De uitkomsten van het onderzoek vloeien terug naar het onderwijs, het werkveld, de samenleving en verschillende kennisgebieden. Zo leveren de lectoraten een bijdrage aan de verandering die nodig is voor het oplossen van complexe actuele vraagstukken. Zij spelen daarmee een belangrijke rol in de kunst- en cultuursector en de creatieve industrie in de regio Amsterdam.
Onderzoeksvisitaties
Tussen eind september en half december 2025 bezochten onafhankelijke externe panels zeven lectoraten voor een zesjaarlijkse beoordeling van de kwaliteit van het onderzoek. Zij uitten veel waardering voor die kwaliteit, vooral over de impact van het onderzoek van de AHK-lectoraten.
De visitatiecommissies constateerden dat de opbrengsten van het maatschappelijk relevante onderzoek in vele vormen worden gedeeld: via onder andere boeken, podcasts, installaties, workshops, toolkits, lessen en overdraagbare methoden. Zo vindt het onderzoek aan de AHK volgens de panels aantoonbaar zijn weg naar de praktijk, het onderwijs en naar kennisgebieden binnen en buiten de kunsten.
Acht lectoraten
De AHK had in 2025 acht lectoraten. Zes daarvan zijn verbonden aan een specifieke academie. De andere twee, het lectoraat Kunsteducatie en het lectoraat Sociale Rechtvaardigheid en Diversiteit in de Kunsten, richten zich op interdisciplinaire thema's en zijn AHK-breed. Daarnaast zijn er andere interdisciplinaire initiatieven zoals het Centre of Arts & Sciences Education (CASE) en het Artist in Residence-programma (AiR).
| Lectoraat | Lector(en) | Academie |
|---|---|---|
| Cultureel erfgoed | Hester Dibbits | Reinwardt Academie |
| ATD | Laura Cull Ó Maoilearca | Academie voor Theater en Dans |
| Film | Mieke Bernink | Nederlandse Filmacademie |
| Kunsteducatie | Melissa Bremmer en Emiel Heijnen | AHK-breed |
| Muziek | Michiel Schuijer | Conservatorium van Amsterdam |
| Architectuur & Circulair Denken | Peter van Assche | Academie van Bouwkunst |
| Climate, Space and Politics | Hans Teerds | Academie van Bouwkunst |
| Sociale Rechtvaardigheid en Diversiteit in de Kunsten | Vanaf november 2024: Naomi Bueno de Mesquita | AHK-breed |
Gezamenlijk onderzoeksprofiel en thema’s
Onderzoek aan de AHK wordt gedragen door een gemeenschappelijk profiel: Engagement through critical creative practice. Daarbij zijn drie hoofdthema’s centraal gesteld: regeneration & climate, social engagement en ways of knowing. Lectoraten ontwikkelen via hun onderzoeken nieuwe kennis en inzichten binnen deze thema’s en delen deze in diverse werkvelden en het onderwijs.
Sinds 2024 stimuleert het Thematisch Samenwerkingsprogramma (TCP) onderzoek op deze thema's. Zo zijn in 2025 diverse onderzoeken ontwikkeld die meerdere AHK-academies verbinden. Een voorbeeld hiervan is Beyond the Prompt: Exploring Embodied Co-Creation with AI. In dit project werkt associate lector Muziek Atser Damsma met het lectoraat Kunsteducatie, het IDlab, Sonic Acts en de Universiteit van Amsterdam aan nieuwe, gelijkwaardige vormen van samenwerking tussen kunstenaars en AI.
Lectoraat Cultureel erfgoed
Het onderzoeken en positioneren van erfgoed brengt praktische, ethische en theoretische vraagstukken met zich mee. Het lectoraat Cultureel Erfgoed onderzoekt, samen met een divers netwerk van partners, hoe professionals vanuit deze vraagstukken met constructieve interventies kunnen bijdragen aan een duurzame en inclusieve samenleving.
In november begeleidde het lectoraat een stadsgesprek over het controversiële standbeeld van Jan Pieterszoon Coen in Hoorn, met ongeveer 80 van haar inwoners. De bijeenkomst was gebaseerd op de methode Emotienetwerken, ontwikkeld door het lectoraat en Imagine IC. Het stadsgesprek maakte duidelijk hoezeer het onderwerp leeft, en werd breed gewaardeerd. De uitkomst moet leiden tot een raadsvoorstel over het vervolgproces rond het standbeeld.
Lectoraat ATD
Het ATD Lectoraat van de Academie voor Theater en Dans richt zich op praktijkonderzoek binnen de podiumkunsten met impact op kennis, onderwijs, het werkveld en de samenleving in relatie tot drie thema’s: sociale rechtvaardigheid & toegankelijkheid, klimaat & regeneratie, en zorg, welzijn, rouw & verlies. Het lectoraat is stevig verankerd binnen de ATD en streeft naar verbinding en samenwerking via onderzoeksgroepen, projecten, initiatieven en programma's.
De onderzoeksgroep Creative Producing versterkte in 2025 haar internationale impact met de focusmeeting Relevance, rhythms, relations in global exchange. Tijdens dit symposium deelden onderzoekers resultaten en reflecteerden zij met professionals, studenten en stakeholders uit Suriname, Zuid-Afrika, het VK en Nederland op cross culturele samenwerking en duurzame infrastructuren voor kennisdeling. Een voorbeeld hiervan is Transforming Narratives 2.0. In dit kunst- en cultuurproject (2025) in Nederland, Suriname en Curaçao werkten vijftien kunstenaars online en op locatie samen aan een nieuwe zwarte canon, als noodzakelijke aanvulling op de dominante westerse canon.
Lectoraat Film
Het lectoraat stimuleert, faciliteert en koestert een levendige onderzoekscultuur binnen de Nederlandse Filmacademie. Zo bevordert het de ontwikkeling en het delen van nieuwe kennis die voortkomt uit praktijken die hun oorsprong vinden in film.
In 2025 kregen Anna de Beus en Rosan Boersma externe financiering van het Nederlands Filmfonds voor een vervolg op het binnen het Greenhouse gestarte project How are filmmakers really doing? over mentale gezondheid in de filmindustrie. Ook kreeg het consortium LAUNCHPAD NINE van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie een subsidie toegekend voor het opbouwen van een infrastructuur voor de nu nog gefragmenteerde Nederlandse IX-sector. Vanuit de AHK dragen de Nederlandse Filmacademie (de opleiding Immersive Media en het lectoraat Film), de Academie voor Theater en Dans (IDlab) en het Conservatorium van Amsterdam (de opleidingen Immersive Audio en Live Electronics) bij aan deze interdisciplinaire samenwerking.
Lectoraat Kunsteducatie
Het lectoraat Kunsteducatie is een vooruitstrevend kenniscentrum voor kunstonderwijs. Het biedt leraren, opleiders, studenten, wetenschappers en beleidsmakers onderzoek en tools voor vernieuwend kunstonderwijs, evenals inspiratie voor de dagelijkse praktijk. De vraagstukken die voortkomen uit het kunsteducatieve veld en het onderwijs aan de docentenopleidingen van de AHK vormen de basis voor het onderzoek. Daarbij ligt de focus vooral op de thema’s interdisciplinariteit (zowel binnen als buiten de kunsten) en sociaal engagement.
In 2025 bracht het lectoraat in kaart welke onderwijsinstellingen de lectoraatspublicaties Wicked Kunsteducatie en Wicked Arts Assignments gebruiken. Daaruit blijkt dat uiteenlopende instellingen door heel Nederland hun curricula laten inspireren door de Wicked-ontwerpprincipes (zie plattegrond). Het onderzoek en de handboeken hebben ook internationaal een groot bereik.
Wicked Kunsteducatie ondersteunt leraren, educatoren en kunstenaars bij het ontwerpen van uitdagende kunsteducatieve lesprogramma’s waarin de cultuur van de lerende wordt verbonden met de kunsten en de maatschappij. De methodiek is inzetbaar van primair tot hoger onderwijs, in buitenschoolse onderwijscontexten en toepasbaar binnen beeldende kunst, muziek, dans, theater, film en design. Het biedt ook handvatten voor vakoverstijgende kunstprojecten en modules.
Lectoraat Muziek
Het lectoraat Muziek stelt zich als opdracht door middel van onderzoek impulsen te geven aan het muziekonderwijs in het Conservatorium van Amsterdam en daarbuiten, aan de praktijken van makers en spelers en aan de wetenschap en de samenleving. Docenten van het Conservatorium van Amsterdam krijgen de mogelijkheid om kortlopend onderzoek te doen.
Zo heeft geluids- en videokunstenaar Marcel Wierckx, docent Live Electronics, samen met een team van app-ontwikkelaars een nieuwe versie van de Tinmendo-app en bijbehorende performance software ontwikkeld. Dit systeem stelt het publiek in staat actief deel te nemen aan optredens van de innovatieve band Tin Men and the Telephone. Wierckx ontving voor dit project aanvullende financiering van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie. De update van de app bevat nieuwe en verbeterde functies voor publieksinteractie en mogelijkheden voor AI-verwerking van input van het publiek.
Lectoraten Academie van Bouwkunst
Het lectoraat Architectuur & Circulair Denken onderzoekt de architectonische mogelijkheden van een nieuw materiaalparadigma en richt zich op een nieuw architectonisch repertoire voor een circulaire economie.
Het lectoraat was medeorganisator van het SPRONG-Festival van de Circulaire Versnelling in Pakhuis De Zwijger en verzorgde daar drie deelsessies. In een daarvan maakten de deelnemers, zelf experts in circulair denken, kennis met het boek dat ter afsluiting van het lectoraat in 2026 wordt gepubliceerd. In deze ‘sneak review’ leverden zij ook input voor het architectonische vocabulaire van dit boek.
In oktober 2025 sprak Hans Teerds zijn intreerede uit als lector van het nieuwe lectoraat Climate, Space and Politics. In dit lectoraat richt hij zich op de relatie tussen klimaatverandering, ruimtelijk ontwerp en sociale duurzaamheid. Het onderzoek draagt bij aan de verrijking van de ontwerppraktijk en het ontwerponderwijs, en vindt onder andere plaats aan de hand van inspirerende casestudies en door middel van participatief en ontwerpend onderzoek.
Lectoraat
Sociale Rechtvaardigheid en diversiteit in de Kunsten
Het lectoraat onderzoekt hoe ruimte kan worden gecreëerd voor uiteenlopende perspectieven en welke methoden en voorwaarden daarvoor nodig zijn. Lector Naomi Bueno de Mesquita ziet het werken met deze verschillen – in interpretatie, oordeel, disciplines, historisch geheugen en meer – als een essentiële voorwaarde voor kennisontwikkeling in onderzoek en in de kunsten.
In 2025 positioneerde het lectoraat zich inhoudelijk, organisatorisch en relationeel binnen de AHK en werkte het aan de duurzame verankering van projecten. Naomi bouwde een interdisciplinaire onderzoeksgroep op en initieerde samenwerkingen met onder meer de Academie van Bouwkunst, het Conservatorium van Amsterdam en de Reinwardt Academie. Vijf onderzoeksprojecten gingen van start, waaronder Polyphonic Archive (sonificatie van archieven), Music, Media and Making Public(s) (digitale technologie en publiek-performerrelaties) en Hybrid Public Spaces (over de verwevenheid van fysieke stedelijke ruimte en digitale infrastructuren).
Overig onderzoek
Andere evenementen waar in 2024 het onderzoek aan de AHK belicht werd, waren Data in the Arts en het jaarlijkse SIA-congres. Data in the Arts: Shaping the Future of Data Management in Artistic Research vond in november plaats en werd georganiseerd door de AHK, ArtEZ, HKU en het DCC-PO. Tijdens deze dag kwamen onderzoekers, beleidsmakers en professionals uit het artistiek onderzoeksveld samen om de rol van data en research datamanagement binnen kunstonderzoek te verkennen. In november vond ook het jaarlijkse SIA-congres plaats, dé ontmoetingsplek voor iedereen die betrokken is bij praktijkgericht onderzoek aan hogescholen. Voor het eerst stond artistiek onderzoek prominent op het programma met een speciale paneldiscussie, gemodereerd door AHK-lector Laura Cull. Onder de titel "Key Enabling Methodologies – The Key to Change?" verkenden onderzoekers en experts hoe artistieke methodologieën kunnen bijdragen aan maatschappelijke transformaties.
Research Centre
Het onderzoek aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten wordt ondersteund en versterkt door het Research Centre (RC), met onder andere strategisch en beleidsmatig advies, ondersteuning bij financiering en kwaliteitsbewaking, projectadministratie en het organiseren van bijeenkomsten. Zo bevordert het RC kennisdeling en draagt het bij aan een sterke onderzoeksgemeenschap.
In 2025 vond verdere professionalisering van projectmanagement plaats met een nieuw projectenhandboek en een subsidieapp. Daarnaast werden een interne selectieprocedure voor subsidieaanvragen en een lectoratenbeleid ontwikkeld, werd de start van Publinova voorbereid en ondersteunde het Research Centre de lectoraten in de voorbereiding op de onderzoeksvisitaties.
Professional Doctorate
De AHK neemt met s†ëf/\n sch/\efer en Panagiotis Panagiotakopoulos deel aan de landelijke pilot Professional Doctorate. Deze trajecten maken zichtbaar hoe artistiek onderzoek kan bijdragen aan nieuwe handelingsperspectieven voor professionals en aan bredere maatschappelijke gesprekken.
s†ëf/\n sch/\efer onderzoekt hoe artistieke praktijken rond stervende bergen en gletsjers kunnen bijdragen aan nieuwe ecologische en relationele perspectieven. Onder de vlag /\/\oving \/\/i†h /\/\oun†ains deelde hij zijn ervaringen en bevindingen met peers, studenten, onderzoekers uit heel andere disciplines en met een breder publiek. Hij deed dit via (internationale) conferenties, papers, workshops en interactieve installaties.
VRAcademy
Studenten van alle academies binnen de AHK kunnen bij de VRAcademy kennismaken met virtual reality, augmented reality, motion capture, interactieve visuals en spatial audio. In de VRSpace krijgen AHK-studenten de kans om innovatieve concepten te onderzoeken en te ontwikkelen. Zo maakte CvA Pop-student Mali Hoffmann samen met Immersive Media-studenten een VR-videoclip over een persoonlijk trauma met water. Met deze onderwatervideo overwon zij haar angst. Eerdere VRSpace-onderzoeken hebben geleid tot prijswinnende projecten (zoals Ascension van Paul Boereboom en Leon Rogissart, en Differ van Fredi Erdmann en Britt Reijners) of zijn in musea getoond en door festivals geselecteerd (Walzer, van Frieda Gustavs).
IDLab
Het Interdisciplinair Digitaal Laboratorium (IDlab) biedt een ruimte voor onderzoek, experiment en onderwijsontwikkeling op het gebied van virtual reality (VR), extended reality (XR), immersive experience (IX) en kunstmatige intelligentie (AI). Door onderzoek, creatie en onderwijs als een samenhangend orgaan te zien, blijft IDlab in beweging.
In samenwerking met Ulrike Quade, Victorine van Alphen en Marina Orlova heeft IDlab zich in 2025 internationaal gepresenteerd met: Roman & Eliza (XR) in Porto, met Oracle (IX) tijdens Ars Electonica en op IDFA Doclab, en met I am a Robot and I need Therapy (Ai) in Dortmund, Keulen en Basel.
Centre for Arts & Sciences Education (CASE)
CASE is een landelijke, discipline overstijgende samenwerking van vijf hogescholen en een ROC. Het richt zich op praktijkgericht onderzoek naar onderwijsvernieuwing op het snijvlak van kunst, wetenschap en technologie in de samenleving.
In het najaar werd het ontwerponderzoek Meespelen! (KIEM/Regieorgaan SIA) afgerond; een project van CASE, het lectoraat Kunsteducatie (AHK), het lectoraat Performing Arts Medicine (Codarts) en externe partners. Tijdens een feestelijk evenement werden de didactische handleidingen gelanceerd van drie innovatieve instrumenten: de Magic Flute, de Adaptive Travel Sax en de Switch Guitar. De handleidingen, een resultaat van Meespelen!, maken het mogelijk muziekonderwijs te geven aan leerlingen met een beperking.
Netwerken
CoECI
Centre of Expertise for Creative Innovation (CoECI)
De AHK is partner van het Centre of Expertise Creative Innovation (CoECI) samen met de Gerrit Rietveld Academie, InHolland en de HvA. Dit impactnetwerk verbindt onderzoekers en onderwijs met creatieve makers, beleidsmakers en maatschappelijke organisaties.
Op het jaarlijkse Society 5.0 Festival presenteerden Naomi Bueno de Mesquita en Hans Teerds hun lopende onderzoeksproject Hybrid Public Spaces. Hierin onderzoeken zij hoe digitale en fysieke omgevingen samenvloeien tot nieuwe vormen van publiek leven.
SPRONG
SPRONG-project Verbeelding in Transities
Binnen het CoECI werkt de AHK met acht lectoraten van vier hogescholen aan het SPRONG-traject Verbeelding in Transities (2022-2030). SPRONG staat voor het Stimuleren van PRaktijkgerichte ONderzoeksGroepen in het hbo. De AHK is penvoerder van deze onderzoeksgroep, die gericht is op het onderzoeken en ontwikkelen van creatieve methoden, benaderingen en praktijken die bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken.
Binnen het deelproject Gesprekskunst is onderzocht hoe creatieve methoden het gesprek tussen professionals en Amsterdammers kunnen versterken. Hiervoor is samengewerkt met onder andere de Gemeente Amsterdam (afdeling Werk Participatie & Inkomen) en sustainist design hub The Beach. In 2025 kwam het tijdschrift Gesprekskunst uit dat vijf creatieve gespreksvormen bevat die uitnodigen om anders te kijken, te luisteren en te handelen. Het bijbehorende werkboek biedt praktische handvatten voor het inzetten ervan.
ARIAS
ARIAS
ARIAS is een samenwerkingsplatform van de UvA, VU, Gerrit Rietveld Academie/Sandberg Instituut, HvA en AHK voor collaboratief onderzoek op het snijvlak van wetenschap, kunst en praktijkgerichte disciplines. De AHK faciliteert write-in-sessies bij de Culture Club, het lectoraat ATD is onderdeel van de ARIAS-coalitie Climate Imaginaries at Sea en diverse onderzoekers-kunstenaars van de AHK zijn betrokken bij de thematische lijnen en het programma van ARIAS.