Risico's en onzekerheden

Een reëel risico in de komende jaren is een terugloop in de bekostiging vanuit de rijksoverheid. Ondanks de plannen van het nieuwe kabinet-Jetten om de in 2025 aangekondigde bezuinigingen van € 1,5 miljard op het hoger onderwijs terug te draaien, is het nog niet duidelijk hoe en wanneer het kabinet dit wil realiseren. Daarnaast houden we sterk rekening met een afname van het macrobudget vanwege een terugloop in het totaal aantal studenten in het hoger onderwijs in de komende jaren. In de Continuïteitsparagraaf gaan we nader in op de verwachte financiële consequenties hiervan.

De geopolitieke onrust heeft in de afgelopen jaren meermaals de inflatie aangejaagd en energieprijzen opgedreven. Hoewel de energiecontracten van de AHK voor langere tijd vastliggen en de AHK deels eigen energie opwekt, verwachten wij zeker geraakt te worden door de prijsstijgingen in de energiesector en het effect daarvan op het prijspeil van andere producten. Daarnaast verwachten wij dat de inflatie ook doorwerkt in andere kosten, zoals personeel (waaronder externe inhuur), ICT en huisvesting. In combinatie met het (gedeeltelijk) wegvallen van prijscompensatie vanuit het ministerie van OCW vanaf 2026 leidt dit tot een structurele druk op de (investerings)budgetten en de exploitatie van de AHK.

De bovenstaande ontwikkelingen stellen de AHK voor de uitdaging om in de komende jaren te komen tot een structurele besparing van M€ 6,4 op de totale begroting. Om die te realiseren zijn we in 2025 gestart met AHK in Balans. In dit programma bekijken we waar we kunnen besparen, hoe we tegelijkertijd kunnen blijven investeren in de kwaliteit van ons onderwijs en onderzoek, en hoe we de organisatie hierop efficiënt en effectief kunnen inrichten. In dit proces is nog niet alles uitgekristalliseerd en externe factoren zullen gedurende de looptijd (tot 2029) van invloed zijn op de inhoud van het programma en de mogelijkheden om tot de beoogde besparing te komen. In de Continuïteitsparagraaf en de Terugblik op de bestuurlijke agenda gaan we hier nader op in.

De culturele sector staat financieel en politiek onder druk. Uitgaven van overheden aan kunst en cultuur zijn (gecorrigeerd voor inflatie) teruggelopen, het vorige kabinet speelde met de gedachte om de btw op kunst en cultuur flink te verhogen en de publieke omroep krijgt een grote bezuiniging te verwerken. Het belang van kunst en cultuur voor de samenleving lijkt daarmee politiek gezien niet hoog op de agenda te staan. Dit maakt de werkgelegenheid voor onze afgestudeerden onzeker en toont eens te meer dat competenties op het gebied van ondernemerschap en art advocacy voor onze afgestudeerden onmisbaar zijn. Met gerichte aandacht voor deze thema’s in onze curricula bereiden we onze studenten voor op deze uitdagingen. Door intensieve contacten met het werkveld, bijvoorbeeld via samenwerkingspartners en de aan academies verbonden Commissies van Advies, blijven we structureel in het oog houden welke verschuivingen er in het werkveld optreden en hoe we onze studenten daar zo goed mogelijk op kunnen voorbereiden. Vooralsnog doen afgestudeerden van de AHK het bovengemiddeld goed op de arbeidsmarkt: uit de HBO-Monitor blijkt dat slechts 2,7% van de afgestudeerden van de AHK na anderhalf jaar werkloos is, ruim onder het landelijk gemiddelde.

Hoe de arbeidsmarkt zich voor de AHK als werkgever ontwikkelt is op dit moment moeilijk te voorspellen. Door de krapte op de arbeidsmarkt van de laatste jaren was het voor sommige specialistische ondersteunende functies, met name op ICT- en financieel gebied, ingewikkeld om gekwalificeerde medewerkers in dienstverband aan te trekken. In verschillende sectoren, zoals de zorg en het onderwijs, komt de personeelsomvang door inflatie en teruglopende budgetten onder druk te staan. Ook in het bankwezen en het bedrijfsleven lijkt inkrimping van personeelsbestanden op de loer te liggen, bijvoorbeeld door het grootschaliger inzetten van AI in werkprocessen. Hierdoor kan – voor de AHK potentieel interessant - gekwalificeerd personeel op de arbeidsmarkt komen, al is het effect vooralsnog lastig in te schatten. Tegelijkertijd staan ook wij voor een besparings- en efficiencyopgave en blijft de onderwijssector, ondanks een goede combinatie van primaire en secundaire arbeidsvoorwaarden, voor bepaalde specialisten nog altijd niet de meest aantrekkelijke werkgever. Het is dan ook onzeker in hoeverre we in de komende jaren gespecialiseerde werknemers in dienstverband kunnen aantrekken en kunnen besparen op het inhuren van medewerkers op detacheringsbasis.

In het kader van de zelfregie van hogescholen op het landelijke opleidingsaanbod, krijgen we vanaf 2025 (voor de AHK effectief in 2026) te maken met een gezamenlijk portfoliomanagement. Veranderingen in de opleidingsportfolio’s van hogescholen, zoals het starten of stopzetten van opleidingen, dienen vanaf nu via afstemmingstafels op regionaal of sectoraal niveau te worden afgestemd. Deze werkwijze kan twee kanten op werken. Enerzijds biedt het de kans om in gezamenlijkheid een sterk, landelijk dekkend opleidingsaanbod voor de kunsten neer te zetten; anderzijds beperkt het de bewegingsvrijheid om als hogeschool zelfstandig in te springen op ontwikkelingen in het werkveld. Gezien het feit dat het systeem van de afstemmingstafels nog nieuw is voor elke hogeschool, brengt dit enige onzekerheid met zich mee ten aanzien van de ontwikkeling van het eigen opleidingsaanbod.

Hoewel de referentieramingen van het ministerie van OCW voor het hbo omhoog zijn bijgesteld ten opzichte van vorig jaar, houden wij vanwege demografische ontwikkelingen rekening met een dalende trend in het aantal studenten dat de komende jaren instroomt in het hoger onderwijs. Dit zal naar verwachting een negatieve invloed hebben op het macrobudget voor het hoger onderwijs en daarmee ook voor onze budgetten. In de Continuïteitsparagraaf gaan wij hier nader op in.

Wij zien op het moment nog geen daling in de interesse van aankomende studenten voor onze opleidingen. Ook internationale studenten vinden nog altijd goed hun weg naar de opleidingen van de AHK. Onzekere factoren zijn de uitwerking van de Wet internationalisering in balans (WIB) en de nog altijd voortdurende huisvestingsproblematiek voor studenten in Amsterdam. Beiden kunnen van invloed zijn op de toestroom van internationale studenten en op hun welzijn. Wij horen geluiden dat internationale studenten zich vanwege de WIB minder welkom voelen in Nederland.

Ondanks het bovenstaande gaan wij, gezien de grote interesse voor onze opleidingen, voor de komende jaren nog altijd uit van een gelijkblijvende onderwijsvraag.

De kwaliteit van de opleidingen van de AHK wordt zonder uitzondering positief beoordeeld tijdens opleidingsaccreditaties, in studenten- en alumni-evaluaties zoals de Nationale Studenten Enquête en de Kunsten-Monitor, en in rankings zoals in de Keuzegids hbo. In de recente reeks onderzoeksvisitaties zijn de verschillende lectoraten van de AHK (zeer) positief beoordeeld. We zien op dit punt dan ook weinig risico’s voor het voorbestaan van onze opleidingen en onderzoeksgroepen.

In 2026 staat de opleidingsaccreditatie van de bachelor Cultureel erfgoed op het programma. In 2023 zijn door studenten en medewerkers zorgen geuit over de kwaliteit van het vernieuwde curriculum van deze opleiding. Naar aanleiding van een externe midterm review die we hebben laten uitvoeren, zijn we een traject gestart om een aantal verbeterpunten dat daarin werd geconstateerd, aan te pakken. Uit een nieuwe externe midterm in juni 2025 kwam naar voren dat er goede vorderingen zijn gemaakt, maar dat op een paar punten nog verdere verbeteringen nodig waren. Ook deze zijn opgepakt. De opleidingsaccreditatie in september 2026 zal een nieuw belangrijk ijkpunt zijn.

In 2026 doorloopt de AHK de Instellingstoets Kwaliteitszorg (ITK). De vorige ITK dateert van 2019 en had een positieve uitkomst. Aandachtspunten van destijds, zoals het sterker in positie brengen van de medezeggenschap, zijn inmiddels uitgebreid opgevolgd. Ook hebben we een groei doorgemaakt in het meer in gezamenlijkheid ontwikkelen van strategische thema’s met oog voor de verscheidenheid die onze academies kenmerkt. Wij kijken ernaar uit om met het visitatiepanel in gesprek te gaan over de punten waarop we de AHK verder kunnen versterken.

Uit het meest recente medewerkersonderzoek (najaar 2025) is gebleken dat het thema werkdruk nog altijd een belangrijk aandachtspunt is. Na een lichte stijging in de medewerkerstevredenheid hierover in het onderzoek van 2023, zijn medewerkers nu weer wat somberder gestemd. We zullen in de komende jaren bewust moeten blijven werken aan het verminderen van de werkdruk, waarbij we scherp in de gaten moeten houden dat we extra activiteiten, bijvoorbeeld in het kader van AHK in Balans en de ambities uit het Strategisch plan 2024-2029, op een gezonde manier realiseren.

Met continue aandacht voor sociale veiligheid in de leer- en werkomgeving wil de AHK het risico op grensoverschrijdend gedrag minimaliseren, zodat studenten en medewerkers met plezier en veilig naar hun opleiding of werk komen. In 2025 is het rapport gepubliceerd van het onderzoek dat onderzoeksbureau Verinorm in opdracht van de AHK heeft uitgevoerd naar de ervaren sociale veiligheid binnen de AHK. De aanbevelingen vormen nuttige handvatten om onze sociale veiligheid verder te versterken, zowel op het gebied van ons systeem van sociale veiligheid, onze structuur en onze cultuur. Een toelichting op de uitkomsten van het Verinorm-onderzoek is te vinden in de Terugblik op de bestuurlijke agenda.

Een aantal vraagstukken rondom de ‘Beleidsregel investeren met publieke middelen in private activiteiten’, die aangeeft waarin hoger onderwijsinstellingen hun publieke middelen wel en niet mogen investeren, is nog altijd niet definitief beslecht. Voor de AHK blijft het bijvoorbeeld onzeker of aanbod op het gebied van ‘leven lang ontwikkelen’ en vooropleidingstrajecten in de kunsten tot de wettelijke taak van hoger onderwijsinstellingen gerekend worden en als gevolg daarvan met publieke middelen bekostigd mogen worden. De minister van OCW heeft in het najaar wel iets meer duidelijkheid voor de verantwoording over 2025 gegeven door te bepalen dat beide onderwerpen geen deel zullen uitmaken van de rechtsmatigheidscontrole van de accountant. In de paragraaf Governance gaan we hier uitgebreider op in. 

De onzekerheid over deze trajecten is daarmee nog niet voorbij. Mochten beide onderwerpen niet tot de publieke taak gerekend gaan worden, dan zal de kostprijs van de verschillende trajecten zodanig stijgen dat ze onbetaalbaar dreigen te worden. Dat brengt negatieve gevolgen met zich mee voor de toegankelijkheid van ons onderwijs voor jonge talenten en voor de kansen van professionals om zich te blijven ontwikkelen. We blijven ons daarom hard maken voor het opnemen van beide onderwerpen als wettelijke taken van hoger onderwijsinstellingen.

Door de sterke digitalisering is het van groot belang om cybersecurity en de beveiliging van persoonsgegevens goed op orde te hebben. Volgens de afspraken in hogescholen-verband werken wij onder leiding van de Chief Information Security Officer toe naar niveau 3 van het SURF-audit Toetsingskader. In 2025 heeft het kabinet het voornemen geuit om hoger onderwijsinstellingen te verplichten de NIS2-richtlijn voor cybersecurity te volgen. Omdat dit een onevenredig grote druk op de organisaties en hun budgetten legt, is hier bezwaar tegen gemaakt door de koepelorganisaties in het wo, hbo en mbo. We wachten nog op nadere aanwijzingen hieromtrent. In de tussentijd werken we verder toe naar niveau 3 van het SURF-audit Toetsingskader. In 2025 hebben we hierop belangrijke stappen gezet, onder ander door de implementatie van het Informatie Security Management System (ISMS), versterking van governance en monitoring, het verplicht stellen van multifactor authenticatie (MFA) en de vervanging van de firewall. Continue monitoring van risico’s en aanscherping van beleid aan actuele ontwikkelingen blijven noodzakelijk voor het minimaliseren van de risico’s.