Risico's en onzekerheden

De financiële positie van de AHK zal in de komende jaren onder druk komen te staan door:

• hoge inflatie (sinds 2023) bij nagenoeg gelijkblijvende bekostiging;
• bezuinigingen die vanuit de rijksoverheid aan het onderwijs worden opgelegd;
• terugloop in aantallen internationale studenten door invoering van de Wet Internationalisering in Balans;
• vermindering van de (macrobudgettaire) bekostiging vanwege terugloop in aantallen studenten door demografische ontwikkelingen;
• benodigde investeringsruimte.

 Een uitgebreide inhoudelijke toelichting op bovenstaande punten is terug te vinden in de bestuurlijke terugblik in het begin van dit jaarverslag.

Dit alles dwingt de AHK om in ieder geval 6,4 M€ te bezuinigen in de periode tot 2029. Omdat er nog veel onduidelijk is over de bezuinigingen vanuit de rijksoverheid, zal dit bedrag naar verwachting nog veranderen. Voor een gedetailleerd overzicht van de financiële ontwikkeling in de periode 2025-2029 verwijzen we naar de Continuïteitsparagraaf.

Na veel onduidelijkheid bij de verantwoording over 2023 is er inmiddels meer helderheid over wat onderwijsinstellingen in het kader van de ‘Beleidsregel investeren met publieke middelen in private activiteiten’ wel en niet mogen doen. Naar twee voor de AHK zeer belangrijke aandachtspunten, de financiering van vooropleidingen en het Leven lang ontwikkelen-aanbod, vindt echter nog nader onderzoek plaats. Mochten de vooropleidingen in de kunsten, die tot nog toe via bekostiging van het ministerie mochten werden gefinancierd, uiteindelijk tot het private domein gaan behoren, dan zal de kostprijs naar verwachting sterk stijgen, met als gevolg dat ze onbetaalbaar worden voor jong artistiek talent in Nederland. Op termijn heeft dat ook sterk negatieve gevolgen voor de instroom in de reguliere kunstopleidingen (bachelors en AD’s). De AHK is samen met andere kunsthogescholen met het ministerie in gesprek om het belang van het toegankelijk houden van de vooropleidingen te benadrukken.

Ook voor het Leven lang ontwikkelen-aanbod geldt dat het bestempelen hiervan als private activiteit een sterk negatief effect zal hebben op het aantal kunstenaars dat zich zal willen nascholen. Gezien het sterk specialistische karakter van nascholing aan kunstenaars is het de vraag op welke manier zij zich tijdens hun werkzame leven dan kunnen blijven bijscholen.

De referentieramingen van het ministerie van OCW laten landelijk een dalende trend zien in het aantal studenten dat de komende jaren instroomt in het hoger onderwijs, al lijkt de afname iets minder groot dan eerder werd verwacht. Wij verwachten hiervan niet direct een negatief effect op de instroom in het kunstonderwijs. Gezien het feit dat het aantal aspirant-studenten dat interesse heeft in kunstonderwijs het aantal beschikbare plekken ver overstijgt, zal de instroom op dat vlak nauwelijks onder druk komen te staan. De meeste AHK-opleidingen zitten vol en wij verwachten daarin, ook doordat de AHK goed bekendstaat, in de komende jaren weinig verandering.   

Wel is er een risico dat het aantal internationale studenten zal afnemen vanwege de invoering van de Wet Internationalisering in Balans. Een deel van de internationale instroom kan wellicht gecompenseerd worden met een vergroting van het aantal Nederlandse studenten, maar toch houden wij rekening met enige terugloop op dit vlak.

Bij enkele opleidingen van de AHK is de instroom minder groot is of is het uitvalpercentage hoog. Bij deze opleidingen proberen wij de instroom te verhogen en de uitval te verlagen. Uit de voorlopige cijfers voor 2025-2026 lijken deze opleidingen zich op een rendabel niveau te handhaven.

De bezuinigingen vanuit de rijksoverheid strekken zich niet alleen uit tot onderwijs, maar ook tot onderzoek. Zoals het er nu naar uitziet, blijft het onderzoek aan hbo’s echter buiten schot. Dat betekent dat de AHK onverminderd kan blijven werken aan het realiseren van de ambities op het gebied van praktijkgericht onderzoek in de kunsten. Gezien het feit dat er nog altijd veel onduidelijk is over het totale pakket aan bezuinigingen dat op het hoger onderwijs afkomt, blijven wij dit wel nauwlettend in de gaten houden.  

Uit de HBO-Monitor 2024, waaraan 24.000 recent afgestudeerden in het hbo deelnamen, blijkt dat de werkloosheid in alle sectoren stijgt. Ook in de kunsten neemt de werkloosheid toe, na een aantal jaren waarin deze daalde toen de sector zich herstelde van de coronapandemie. Studenten van de AHK lijken hier (vooralsnog) niet veel last van te hebben: anderhalf jaar na afstuderen is 2,7% van de AHK-alumni werkloos, wat ver onder het gemiddelde in de kunsten (6,5%) ligt. We houden dit echter wel nauwlettend in de gaten en blijven de aansluiting van AHK-studenten op de arbeidsmarkt verbeteren met ondernemerschapscursussen zowel binnen als buiten het curriculum.

Positief is ook dat het uurloon van kunstenaars wederom is gestegen, al is fair pay voor kunstenaars nog lang niet altijd gegarandeerd. Gelukkig is de verhoging van de btw voor de kunsten van de baan, waardoor dat geen negatief zal hebben op het aantal bezoekers van de kunstdisciplines waarvoor onze studenten worden opgeleid, en aldus voor het aantal beschikbaar arbeidsplaatsen.

De krapte op de arbeidsmarkt blijft voor uitdagingen zorgen. Voor verschillende specialistische ondersteunende functies, met name op ICT- en financieel gebied, zijn lastig gekwalificeerde medewerkers in dienstverband aan te trekken. Dit heeft in 2024 geleid tot hoge kosten voor wervings- en selectiebureaus en voor inhuur van medewerkers op detacheringsbasis. Met het oog op de noodzaak tot besparingen bekijken wij in hoeverre we dit soort kosten verder kunnen terugdringen, al verwachten wij dat dit voor bepaalde functies lastig zal blijven.

De kwaliteitsoordelen die de AHK ontvangt bij accreditaties van opleidingen en bij onderzoeksvisitaties zijn zonder uitzondering positief. We zien daarom weinig risico’s voor het voortbestaan van onze opleidingen en onderzoeksgroepen. Wel zijn in 2023 door studenten en medewerkers zorgen geuit over de kwaliteit van het vernieuwde curriculum van de bachelor Cultureel Erfgoed. Naar aanleiding daarvan hebben we een externe midterm review laten doen. Daaruit kwamen verbeterpunten voor een aantal onderdelen van het curriculum. Deze worden sinds begin 2024 opgepakt in een uitgebreid verbetertraject, dat inmiddels zijn vruchten afwerpt. In 2025 laten we opnieuw een onafhankelijke midterm uitvoeren om te zien of de doorgevoerde maatregelen inderdaad tot de gewenste verbeteringen hebben geleid. Eventuele aanbevelingen kunnen dan nog worden opgepakt in aanloop naar de nieuwe accreditatie in 2026. Zie voor een uitgebreidere toelichting hierop op de bestuurlijke terugblik.

De AHK kent een goed systeem van kwaliteitszorg, inclusief onderwijs- en vakevaluaties, dat ervoor zorgt dat directies structureel de vinger aan de pols kunnen houden over de onderwijskwaliteit. Via de Nationale Studenten Enquête, waar de AHK jaarlijks aan meedoet, wordt de algehele studenttevredenheid gemeten. De uitkomsten van de NSE in 2024 gaven een stabiel beeld te opzicht van de vorige jaren: overall zijn de studenten tevreden over hun onderwijs en over de docenten.

Ditzelfde geldt voor de alumni, die anderhalf jaar na hun afstuderen door middel van de KUO-Monitor bevraagd worden over de tevredenheid met de studie. Ook deze uitkomsten tonen een stabiel beeld ten opzichte van de voorgaande jaren en een grote tevredenheid van alumni over hun studietijd aan de AHK. 

Werkdruk blijft een belangrijk aandachtspunt in ons personeelsbeleid. In het Strategisch plan 2024-2029 is het beheersen van de werkdruk benoemd als een belangrijke voorwaarde bij het realiseren van de gestelde ambities. Uit het meest recente medewerkersonderzoek (najaar 2023) blijkt dat de AHK lichte vooruitgang boekt bij het verminderen van de werkdruk en dat medewerkers iets positiever gestemd zijn over dit onderwerp dan twee jaar terug. Desalniettemin houden we dit scherp in het oog. 

Sociale veiligheid blijft een speerpunt binnen de AHK. Het beleid op dit gebied wordt door de AHK continu doorontwikkeld op basis van onder andere de resultaten van vakevaluaties, de Nationale Studenten Enquête en het medewerkersonderzoek. In 2023 heeft onderzoeksbureau Verinorm in opdracht van de AHK een onderzoek uitgevoerd naar de ervaren sociale veiligheid binnen de AHK. In het najaar van 2024 is het conceptrapport opgeleverd, waaruit blijkt dat men zich binnen de AHK in het algemeen sociaal veilig voelt en zichzelf kan zijn. Een uitgebreide toelichting op het sociale veiligheidsbeleid van de AHK en de ontwikkelingen in 2024 is terug te vinden in de bestuurlijke terugblik.

Met continue aandacht voor sociale veiligheid in de leer- en werkomgeving wil de AHK het risico op grensoverschrijdend gedrag minimaliseren, zodat studenten en medewerkers met plezier en veilig naar hun opleiding of werk komen. 

De razendsnelle ontwikkelingen in het digitale domein vragen van de AHK continue alertheid op het gebied van cybersecurity en bescherming van persoonsgegevens. Onder leiding van de in 2023 aangestelde Chief Information Security Officer (CISO) werkt de AHK toe naar niveau 3 van het SURFaudit Toetsingskader. Zie voor een uitgebreide toelichting de bestuurlijke terugblik en de Continuïteitsparagraaf. De positieve uitslagen van de recente PEN-test geven ons vertrouwen dat de veiligheid van onze systemen voldoet aan de huidige standaarden.

De AHK brengt via de risicokaart de risico’s en onzekerheden in beeld. Dat biedt een kader aan het college van bestuur en de raad van toezicht bij de beoordeling of het CvB van de hogeschool in control is. Veel van de hierboven genoemde onderwerpen, zoals cybersecurity, veranderend overheidsbeleid of reputatieschade door bijvoorbeeld incidenten op het gebied van sociale veiligheid, maken deel uit van de risicokaart. Deze wordt jaarlijks besproken met de auditcommissie van de raad van toezicht en met de raad van toezicht zelf. De risicokaart is gebaseerd op beheersmaatregelen en signaleringen uit een groot aantal indicatoren, zoals de uitkomsten van de accreditaties, de begroting, de uitkomsten van het tweejaarlijks medewerkersonderzoek en de Nationale Studenten Enquête. De risicokaart wordt elk jaar geactualiseerd en biedt het CvB zicht op de belangrijkste risico’s en de daaraan gekoppelde beheersmaatregelen. De jaarlijkse actualisatie werd ook in 2024 met de raad van toezicht besproken.

Gekoppeld aan de risicokaart worden verdiepende risico-inventarisaties gehouden voor subdoelen. Zo worden er jaarlijks een frauderisico-inventarisatie en een self risk assessment in het kader van horizontaal toezicht uitgevoerd. Ook worden in het kader van cybersecurity audits uitgevoerd en is de AHK aangesloten op een security operations center (SOC) en security information & event management (SIEM). Verder wordt er elke vijf jaar een risico-inventarisatie en -evaluatie gehouden in het kader van de ARBO. De BHV-organisatie bestaat uit ongeveer 115 gecertificeerde BHV’ers AHK-breed, die jaarlijks op herhalingscursus gaan en onder andere ontruimingsoefeningen organiseren.

Onderdeel van het risicobeheerbeleid is ook de jaarlijkse planning- en controlcyclus op grond waarvan directeuren aan het CvB en het CvB aan de raad van toezicht rapporteren. Het CvB rapporteert tweemaal per jaar aan de raad van toezicht over onder andere de opvolging van de aanbevelingen uit de managementletter van de accountant. 

Kwaliteit is in alle opzichten het richtsnoer van de opleidingen binnen de AHK: kwaliteit van de docenten, van de inhoud van de opleidingen, van de studenten, van het bestuur, het management en van de ondersteuning. De komende jaren blijven in het teken staan van het handhaven en versterken van de (inter)nationaal sterke positie. Actuele thema’s, zoals duurzaamheid, diversiteit en inclusie, focus op ontwikkelingen in het digitale domein en groeiende aandacht voor inter- en transdisciplinariteit krijgen daarbij nadrukkelijk aandacht. Deze zijn als speerpunten benoemd in het Strategisch plan 2024-2029.

Met de bezuinigingen op onderwijs die de huidige coalitie heeft afgesproken, nemen de risico’s voor het hbo, en dus ook voor de AHK, toe. De beschreven capaciteitsbekostiging, de mogelijke daling van het macrobudget, de plannen m.b.t. de buitenlandse studenten en een taakstelling op subsidies geven nog geen concreet financieel kader, maar zullen de boven genoemde investeringsplannen op z’n minst afremmen.

Het beleid van de AHK is om tijdelijke overtollige liquide middelen, conform de afspraken in het Treasurystatuut, zo defensief mogelijk te beleggen.