Terugblik op de bestuurlijke agenda 2024

2024 markeerde de start van het nieuwe Strategisch plan van de AHK voor de periode 2024-2029. Het plan beschrijft aan welke thema’s de AHK de komende jaren extra aandacht besteedt in onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering. Het plan is tot stand gekomen op basis van gesprekken met studenten, medewerkers, de medezeggenschap, de raad van toezicht en externe partijen in het werkveld.

In het Strategisch plan 2024-2029 staan de volgende thema’s centraal: Duurzaamheid; Diversiteit, inclusie en sociale veiligheid; Internationalisering; Interdisciplinariteit en transdisciplinariteit; Digitaliteit en technologie; en Leven lang ontwikkelen. Hiermee sluit het plan nauw aan op het voorgaande strategisch plan, waarin deze thema’s ook speerpunten waren. Uit de gesprekken die tot het nieuwe plan leidden, bleken deze thema’s nog altijd relevant. 

Het Strategisch plan 2024-2029 is te vinden op www.ahk.nl/strategischplan.

Om de ambities uit het nieuwe Strategisch plan te verwezenlijken, wordt een uitvoeringsagenda opgesteld. Daarin worden alle activiteiten opgenomen die bijdragen aan de realisatie van deze ambities. De activiteiten in de uitvoeringsagenda kunnen nieuwe, maar ook reeds lopende projecten zijn.

Voor het opstellen van de uitvoeringsagenda zijn per thema academie-overstijgende werkgroepen samengesteld die de ambities uitwerken in concrete acties en projecten. Het academie-overstijgende karakter zorgt ervoor dat de acties en projecten breed gedragen worden binnen de AHK. Hierbij zijn 65 medewerkers uit alle geledingen van de organisatie betrokken. Daarnaast is er een speciale themagroep vanuit het Servicebureau geformeerd die zich buigt over de randvoorwaarden die nodig zijn om de projecten te realiseren. Elke themagroep staat onder leiding van een academiedirecteur, die de aanvoerder en belangenbehartiger van het betreffende thema is. De themagroep die zich buigt over de randvoorwaarden wordt geleid door de directeur van het Servicebureau.

De themagroepen hebben voor de zomer van 2024 een groot aantal plannen ontwikkeld. Het college van bestuur heeft deze in de tweede helft van 2024 onder de loep genomen en is gekomen tot een prioritering van de projecten en activiteiten. Voor de realisatie daarvan wordt in 2025 K€ 500 vrijgemaakt. De AHK streeft ernaar dit bedrag ook in de jaren daarna te investeren in de realisatie van het Strategisch plan. Dit zal echter ook afhankelijk zijn van hoe de door de overheid aangekondigde bezuinigingen zullen uitpakken.

Sinds de Tweede Kamerverkiezingen in november 2023 is het duidelijk dat het hoger onderwijs de komende jaren voor verschillende uitdagingen gesteld gaat worden. Niet alleen zijn de coalitiepartijen voorstander van het terugdringen van het aantal internationale studenten in Nederland (zie meer hierover verderop in dit jaarverslag), maar ook van het bezuinigen op het (hoger) onderwijs. In totaal wilde de coalitie tot 2029 circa € 2 miljard bezuinigen op onderwijs, onder andere door invoering van een langstudeerboete en het schrappen van onderzoeksgelden. Na een intensieve – vanzelfsprekend ook door de AHK ondersteunde – lobby van de Vereniging Hogescholen en van de gezamenlijke universiteiten zijn de langstudeerboete en een bezuiniging van € 700 miljoen van tafel. Er blijft echter nog ruim € 1,2 miljard aan bezuinigingen over. Eind 2024 was nog altijd niet duidelijk hoe deze bezuinigingen er precies uit komen te zien, welk deel daarvan bij het hbo terechtkomt en wat de gevolgen voor de AHK zullen zijn.

De AHK houdt ook rekening met een daling van het macrobudget in de komende jaren vanwege de terugloop van de totale hoeveelheid studenten in Nederland. Hoewel de AHK, vanwege haar selectieve toelatingsbeleid voor vrijwel alle opleidingen, te maken heeft met redelijk stabiele studentenaantallen, zal een daling van het macrobudget ook duidelijk voelbaar zijn bij de AHK.

Dit alles dwingt de AHK scherp te bekijken waar er bespaard kan worden om de huidige gezonde financiële positie te handhaven. In 2025 start de AHK een programma om tot structurele besparingen te komen, o.a. door het maken van efficiencyslagen, zodat de kwaliteit van onderwijs en onderzoek behouden blijft. Omdat de AHK het belangrijk vindt om te blijven innoveren op de in het Strategisch Plan vastgelegde thema’s, wordt er tegelijkertijd budget vrijgemaakt om te investeren in de gestelde ambities (zoals vermeld in de paragraaf over de uitvoeringsagenda). De AHK is ervan overtuigd dat met deze combinatie van gerichte besparingen enerzijds en investeringen in innovatie anderzijds de hogeschool een solide financiële positie kan behouden én de kwaliteit van onderwijs en onderzoek kan blijven versterken.

Naast de hierboven genoemde bezuinigingen zorgt ook de Wet Internationalisering in Balans (WIB) voor onzekerheid in het hoger onderwijs. Met deze wet wil de minister van OCW de positie van Nederlands als onderwijstaal versterken en het aantal internationale studenten in Nederland terugdringen. Het kunstonderwijs, dat van oudsher zeer internationaal georiënteerd is omdat het werkveld dat ook is, kent een relatief groot aandeel internationale studenten binnen de gehele studentenpopulatie. Daar moet bij worden opgemerkt dat het hier om kleine aantallen gaat gezien de beperkte omvang van de kunstopleidingen. Door de WIB komt de positie van deze studenten onder druk te staan.

De gezamenlijke hogescholen staan op het standpunt dat de Toets anderstalig onderwijs, die moet bepalen of een opleiding rechtmatig in een andere taal dan het Nederlands wordt gegeven, niet moet gelden voor het bestaande opleidingsaanbod in het hbo. Van alle hbo-studenten is slechts 8% internationaal en dit percentage is al jaren stabiel. Anderstalige opleidingen in het hbo zijn daarmee niet de oorzaak van de door de regeringspartijen waargenomen grote toestroom van internationale studenten. De Toets anderstalig onderwijs kan echter wel grote consequenties hebben voor hbo-opleidingen en hun mogelijkheden om studenten (ook de Nederlandse) internationale vaardigheden te laten opdoen.

Voor de AHK geldt dat ook. Door de aanwezigheid van internationale studenten in opleidingen die voorbereiden op een zeer internationaal georiënteerde arbeidsmarkt (denk bijvoorbeeld aan muziek, dans en bouwkunst), krijgen studenten aan de AHK onmisbare vaardigheden mee. Er bestaat een groot risico dat de AHK door de Toets anderstalig onderwijs deze internationale studenten niet meer kan verwelkomen. Naast een daling van de inkomsten van collegegelden betekent dit vooral een verschraling van de diversiteit aan perspectieven in de opleiding en daarmee van de kwaliteit van het onderwijs.

CvB-voorzitter Annet Lekkerkerker heeft samen met het college van bestuur van de Hogeschool der Kunsten Den Haag en een delegatie van de Vereniging Hogescholen een gesprek met het ministerie van OCW gehad over de onwenselijkheid van de Toets anderstalig onderwijs voor het kunstonderwijs. Uit dit gesprek bleek dat het ministerie de bezwaren en zorgen van het kunstonderwijs begrijpt. Aangezien vooralsnog niet duidelijk is hoe de Wet Internationalisering in Balans en de Toets anderstalig onderwijs er precies uit komen te zien en wanneer deze effectief worden, blijft er veel onzekerheid over de toekomstige positie van internationale studenten aan de AHK.

In 2024 bleek eens te meer het grote maatschappelijke engagement van kunststudenten. Als reactie op het conflict tussen Israël en Hamas en de verbijsterende gebeurtenissen in Gaza en de Westelijke Jordaanoever, organiseerden studenten verschillende sit-ins in de hal van de Academie voor Theater en Dans. Hierin betuigden zij op vreedzame wijze hun steun aan de Palestijnse bevolking en gaven zij uiting aan hun afschuw en hun zorgen. Ook stelden zij drie eisen aan de directie van de ATD en het college van bestuur van de AHK: benoem het geweld van Israël tegen de Palestijnse bevolking als genocide; veroordeel het geweld van de politie tijdens de demonstraties van studenten en medewerkers van de Universiteit van Amsterdam; en verbreek de banden met Israëlische instellingen en met instellingen die beleggen in Israëlische organisaties (zoals de Rabobank en pensioenfonds ABP).

Tijdens een sit-in op 19 juni is het college van bestuur in gesprek gegaan met de demonstrerende studenten over hun eisen. Met betrekking tot de eis om het geweld van Israël als genocide te benoemen heeft het CvB geantwoord dit vooralsnog niet te doen, omdat het bepalen of er sprake is van genocide een complex juridisch proces is, waar het Internationaal Gerechtshof zich over buigt. In afwachting daarvan gebruikt de AHK de term niet, ondanks de ook door het college van bestuur gevoelde afschuw over de gebeurtenissen in het Midden-Oosten. Ook ging het CvB niet in op de eis van de studenten om het politiegeweld bij de UvA-demonstraties te veroordelen. Het is niet aan de AHK om te bepalen of hier sprake was van excessief geweld; het is aan ‘de driehoek’ (burgemeester, officier van justitie en hoofdcommissaris), de Rijksrecherche en uiteindelijk de rechter om dat te bepalen.

Ten aanzien van de eis om de banden met Israëlische instellingen te verbreken had het college van bestuur alle studenten en medewerkers in een eerder stadium al laten weten dat de AHK geen actieve banden met Israëlische instellingen heeft. Een eerdere samenwerking met de Hamidrasha Faculty of Arts van het Beit Berl College was begin 2023 al opgeschort. Met het oog op de toekomst heeft het college van bestuur toegezegd een nieuw ethisch kader voor (internationale) samenwerking te ontwikkelen. Dit is inmiddels gestart, de verschillende kunsthogescholen in Nederland trekken hier gezamenlijk in op.

Het college van bestuur heeft toegezegd de banden met de Rabobank te onderzoeken en te beoordelen of er van huisbankier gewisseld moet worden. Het resultaat van dat traject wordt in 2025 besproken met Hogeschoolraad als formeel medezeggenschapsorgaan van de AHK. Met betrekking tot pensioenfonds ABP heeft de AHK toegezegd via de Vereniging Hogescholen (de werkgeversorganisatie) bij het ABP te zullen aandringen op het desinvesteren in Israëlische bedrijven en bedrijven die actief zijn in door Israël bezette gebieden. Dat gesprek heeft in het najaar van 2024 in VH-verband plaatsgevonden.

In het voetspoor van de polarisatie die in de samenleving waarneembaar is, was er binnen de muren van de AHK een verscherping van het debat merkbaar. Het college van bestuur heeft, mede namens de directeuren van de academies, op meerdere momenten studenten en medewerkers opgeroepen om met respect voor elkaars mening met elkaar in gesprek te blijven. Verschillende studenten en medewerkers hebben het college van bestuur opgeroepen om stelling te nemen tegen Israël. Hoezeer het college van bestuur ook de afschuw van de gebeurtenissen deelt, geraakt is door het leed dat in Gaza wordt veroorzaakt en de oproepen tot een wapenstilstand onderschrijft, blijft toch het standpunt dat verdere stellingname niet past bij de rol van het college. De hogeschool is een plek voor onderwijs, kunst, debat, reflectie en meningsvorming en het is de taak van het college om dat te faciliteren, ruimte te bieden aan meerstemmigheid en verschillende standpunten. En om ervoor te zorgen dat studenten en medewerkers op een respectvolle en empathische manier met elkaar (blijven) omgaan.

Een uitgebreide reactie van het college van bestuur op de gebeurtenissen in het Midden-Oosten en op de eisen van de demonstrerende studenten is hier te vinden.

In het kunstonderwijs worden van oudsher veel docenten ingezet die ook werkzaam zijn in de beroepspraktijk. Vaak werken zij op zzp-basis of via een andere inhuurconstructie. Met de komst van de Wet DBA zijn de regels voor het inhuren of aanstellen van gastdocenten strenger geworden. Ook zal de Belastingdienst per 1 januari 2025 hier strenger op gaan handhaven. Met het oog hierop en vanuit het belang van goed werkgeverschap heeft de AHK uitgebreid contact gehad met de Belastingdienst en met de Kunstenbond over de juiste inzet van dienstverbanden. In de zomer van 2024 is in samenwerking met adviesbureau Yacht een groot project uitgevoerd om de interne processen rondom de inhuur van gastdocenten te harmoniseren, de administratie minder complex en efficiënter te maken en te beoordelen welke docenten volgens de nieuwe wet een dienstverband zouden moeten krijgen. Het resultaat is een geoptimaliseerd en controleerbaar inhuurproces, een verbeterde verantwoording aan de Belastingdienst en een vermeerdering van het aantal dienstverbanden van docenten die eerder op zzp-basis of op een andere manier werden ingehuurd.

Er stonden in 2024 geen accreditaties op het programma en er startten geen nieuwe opleidingen.
De instroom in de Associate Degree Technische Productie (Academie voor Theater en Dans) is tijdelijk stopgezet vanwege een gebrek aan potentiële studenten. De oorzaak hiervan is een groot tekort aan technici in de theatersector, waardoor de beoogde studenten (met vaak een mbo-opleiding in deze richting) al direct een baan hebben en (nog) niet de behoefte hebben door te studeren. De opleiding is nog geaccrediteerd tot 2027, de AHK blijft in de gaten houden of de behoefte aan deze Associate Degree weer toeneemt.

Nadat er in 2023 door docenten en studenten van de Reinwardt Academie signalen waren afgegeven dat de kwaliteit van het in 2020 ingevoerde nieuwe curriculum van de bachelor Cultureel erfgoed niet op niveau was, hebben het college van bestuur en de directie van de Reinwardt nog dat najaar een onafhankelijke midterm review door bureau NQA laten uitvoeren. Daaruit bleek dat er draagvlak is voor de vernieuwing van het curriculum, maar ook dat er verbeteringen moeten worden aangebracht in onder meer de samenhang van het programma, de toetskwaliteit en de inhoudelijke verdieping.

Vanaf februari 2024 is in samenwerking met Reflect Academy op deze punten een verbetertraject in gang gezet. In de eerste helft van april zijn er een toets- en een curriculumcommissie ingesteld. Beide commissies zijn samengesteld uit docenten, een onderwijskundige en de medewerker kwaliteitszorg van de Reinwardt Academie. De curriculumcommissie speelt een cruciale rol binnen het verbetertraject ten aanzien van onder andere de samenhang binnen het curriculum, de kwaliteitseisen vanuit accreditatie en het perspectief richting het werkveld. De toetscommissie is van groot belang bij onder meer het verbeteren van de toetskwaliteit en het systematisch, vooraf, borgen van het toetsniveau. Beide commissies komen eens per twee weken bij elkaar. Met hun input zijn er grote stappen gezet om de kwaliteit van de bachelor weer op niveau te krijgen. De Academieraad, opleidingscommissie en examencommissie zijn nauw betrokken bij dit traject. Medewerkers worden regelmatig geïnformeerd over de voortgang via speciale medewerkersbijeenkomsten, studenten via een regelmatig verschijnende nieuwsbrief. Medio 2025 staat een nieuwe review op de agenda om te toetsen of het verbetertraject op schema loopt. De aanbevelingen daaruit kunnen dan nog opgepakt worden in de aanloop naar de accreditatie in 2026.

2024 was het laatste jaar waarin de middelen in het kader van de kwaliteitsafspraken geoormerkt werden toebedeeld aan de onderwijsinstellingen. Vanaf 2025 worden deze opgenomen in de lump sum. De AHK heeft de Hogeschoolraad voorgesteld om de systematiek van de verdeling van de kwaliteitsgelden niet te wijzigen en deze middelen aan de academies te blijven toewijzen. Daarmee kunnen zij onderwijsverbeteringen blijven doorvoeren via reeds bestaande of nieuwe projecten. Er blijft een centraal bedrag beschikbaar voor projecten die ten goede komen aan alle studenten of studenten van meer dan één academie. De Hogeschoolraad heeft hiermee ingestemd. Ook behouden alle academieraden en de Hogeschoolraad een eigen budget waarvoor zij bij de directie projectvoorstellen kunnen indienen die in lijn zijn met de doelstellingen van de kwaliteitsgelden.

Ter bevordering van de ontwikkeling en professionalisering van docenten is de AHK in 2023 gestart met de ontwikkeling van een Centre for Teaching and Learning (CTL). In een CTL kunnen docenten, docententeams, gastdocenten en onderwijspersoneel terecht voor professionalisering/ontwikkeling, advies en training over het vernieuwen van hun onderwijs, op een manier die past bij de eigen context en cultuur van de onderwijsinstelling. De AHK zal in het CTL onder meer het reeds bestaande AHK-brede didactische professionaliseringsaanbod onderbrengen en verder uitbreiden. Een eerste subsidieaanvraag voor het CTL in oktober 2023 werd afgewezen door Npuls, het Nationaal Groeifondsprogramma voor alle mbo-scholen, hogescholen en universiteiten. In het najaar van 2024 heeft de AHK een hernieuwde aanvraag ingediend. Begin april 2025 kwam het positieve bericht dat de aanvraag dit keer is toegekend. Daardoor kan de AHK in 2025 op volle kracht doorgaan met de ontwikkeling van het CTL.

Na een zoektocht van meer dan 15 jaar naar een nieuwe locatie voor de Nationale Balletacademie, werd in november 2023 het nieuwe gebouw in gebruik genomen. Hierin worden alle leerlingen en studenten van de NBA – die eerder nog verspreid waren over meerdere locaties - samengebracht, zodat ze meer van elkaar kunnen leren en elkaar kunnen inspireren. De leerlingen, studenten en docenten beschikken nu over een modern, licht gebouw met zeven grote studio’s - waarvan er één als theaterzaal dienst kan doen - leslokalen voor de leerlingen uit het basisonderwijs en alle andere faciliteiten die nodig zijn om balletonderwijs op topniveau te geven. Het nieuwe gebouw van de Nationale Balletacademie werd op dinsdag 1 oktober 2024 officieel geopend door Koningin Máxima.

Het onderzoek aan de AHK is innovatief, praktijkgericht, van hoge kwaliteit en kleinschalig van karakter. Het onderzoek richt zich op artistieke, sociale en technologische innovatie. De uitkomsten van het onderzoek vloeien terug naar het onderwijs, het werkveld en de samenleving. De AHK kent vijf lectoraten die verbonden zijn aan een academie en twee AHK-brede lectoraten. Het AHK Research Centre vormt de schakel tussen de onderzoeksgroepen en stelt onderzoekers in staat hun expertise te delen en hun onderzoek de wereld in te brengen.

De lectoraten delen een gezamenlijk onderzoeksprofiel: Engagement through critical creative practice. Hierbinnen hebben de lectoraten een thematisch samenwerkingsprogramma ontwikkeld, waarin de lectoraten samenwerken op drie thema’s:

• Regeneratie en klimaat (Regeneration and Climate);
• Maatschappelijke betrokkenheid (Social Engagement);
• Manieren van weten (Ways of Knowing).

Deze thema’s worden ook in onderlinge samenhang onderzocht. Zo kunnen klimaatkwesties bijvoorbeeld niet los worden gezien van sociale rechtvaardigheid en inclusie. De onderzoekers creëren hierbij onderzoeksruimtes waarin de complexiteit en onderlinge verbondenheid van klimaat, maatschappij en kennis in kunst en cultuur samen kunnen worden onderzocht. Het thematisch samenwerkingsprogramma loopt van 2023 tot en met 2025.

De AHK neemt deel aan de pilot Professional Doctorate Kunst + Creatief, die tot doel heeft een derde fase in het hbo te creëren, na de bachelor (eerste fase) en master (tweede fase). De pilot is gestart in 2023 en loopt tot eind 2029. Een professional doctorate-traject duurt ongeveer vier jaar.
In 2024 is de tweede PD-onderzoeker van start gegaan. Panagiotis Panagiotakopoulos - make-up artist, performer, ‘dragtivist’ en onderzoeker bij de Academie voor Theater en Dans – onderzoekt drag mothering (drag-moederschap) als onderwijsmethode. Meer hierover is te vinden in hoofdstuk 3 (Onderzoek aan de AHK) van dit jaarverslag.

Naast de lectoraten en Professional Doctorates wordt onderzoek binnen de AHK ook uitgevoerd door Artists in Residence die voor kortere of langere tijd aan de AHK verbonden zijn om studenten en docenten te inspireren met actuele ontwikkelingen en vraagstukken uit de kunstpraktijk. In de Artists in Residence-programma’s staan innovatie, verbinding en multidisciplinariteit centraal.

In 2024 ontving de AKH de volgende Artists in Residence:

• Theun Karels (Academie van Bouwkunst)
• Gillian Moore (Conservatorium van Amsterdam)
• Leanne Betasamosake Simpson (Academie voor Theater en Dans)
• Lieneke Hulshof (Breitner Academie)

Conform de afspraken in het Bestuursakkoord 2022 hoger onderwijs en wetenschap wordt in dit jaarverslag gerapporteerd over de volgende onderwerpen:

• Vergroten kansengelijkheid en studentenwelzijn: zie de paragraaf 'Studentenwelzijn' in hoofdstuk 2: Onderwijs aan de AHK.
• Besteding studievoorschotmiddelen / kwaliteitsafspraken: zie paragraaf ‘Verantwoording kwaliteitsafspraken 2024'.
• Sociale veiligheid en inclusie: zie hieronder bij de strategische thema’s ‘Sociale veiligheid’ en 'Diversiteit & inclusie’. 
• Kennisbenutting en praktijkgericht onderzoek (waaronder Professional Doctorate): zie hoofdstuk 3, Onderzoek en Bestuursverslag Praktijkgericht Onderzoek (format Vereniging Hogescholen).
• Kennisveiligheid: zie paragraaf 'Governance'.